درس‌های جنگ عراق برای پایان جنگ ایران
تجربه عراق نشان می‌دهد پیروزی انتخاباتی مخالفان جنگ، لزوماً به پایان سریع درگیری منجر نمی‌شود.
به گزارش اطلس دیپلماسی یادداشتی با عنوان «درس‌های جنگ عراق برای پایان جنگ ایران» به قلم کانر فریدِرسدورف (Conor Friedersdorf)، منتشرشده در آتلانتیک (Atlantic)، با مقایسه تجربه دولت جورج بوش در جنگ عراق و وضعیت دولت دونالد ترامپ در جنگ ایران، به بررسی شکاف میان مخالفت افکار عمومی با جنگ، فشار انتخاباتی و دشواری‌های سیاسی و نهادی پایان دادن به درگیری‌های نظامی می‌پردازد. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
مقایسه تجربه آمریکا در جنگ عراق با جنگ جاری ایران، نشان می‌دهد که تغییر موازنه سیاسی در واشنگتن و پیروزی انتخاباتی جریان‌های مخالف جنگ، الزاماً به معنای پایان سریع عملیات نظامی نیست. مخالفت عمومی با جنگ می‌تواند به عاملی تعیین‌کننده در انتخابات تبدیل شود و ترکیب قدرت در کنگره را تغییر دهد، اما تبدیل این خواست سیاسی به تصمیم اجرایی برای توقف درگیری، با موانع نهادی، راهبردی و سیاسی متعددی روبه‌رو است.
در انتخابات سال ۲۰۰۶ آمریکا، دموکرات‌ها توانستند با برجسته کردن مخالفت با جنگ عراق، اکثریت هر دو مجلس کنگره را به دست آورند. در آن زمان، جورج دبلیو بوش، رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه، با جنگی مواجه بود که بخش قابل‌توجهی از جامعه آمریکا خواهان پایان آن بود. شرایط سیاسی آن دوره از برخی جهات با وضعیت سال ۲۰۲۶ مقایسه می‌شود؛ زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه، درگیر جنگی نامحبوب با ایران است و مخالفت عمومی با ادامه آن به یکی از مسائل مهم سیاسی تبدیل شده است.
پس از پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۰۶، انتظار می‌رفت سیاست آمریکا در عراق به سمت خروج نیروها حرکت کند. بررسی دیدگاه کارشناسان سیاست خارجی در آن مقطع نیز نشان می‌داد که بسیاری از آنان کاهش حضور نظامی آمریکا را در افق پنج‌ساله محتمل می‌دانستند. در آن زمان حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار نیروی آمریکایی در عراق مستقر بودند و بخش بزرگی از کارشناسان پیش‌بینی می‌کردند که پنج سال بعد، شمار نیروهای آمریکایی به کمتر از ۵۰ هزار نفر برسد. این پیش‌بینی در نهایت محقق شد، اما مسیر رسیدن به آن بسیار پیچیده‌تر از آن بود که صرفاً با نتیجه انتخابات بتوان توضیح داد.
در ژانویه ۲۰۰۷، تنها چند روز پس از آغاز به کار کنگره جدید با اکثریت دموکرات، بوش برخلاف انتظار مخالفان جنگ، از آغاز راهبرد افزایش نیروهای نظامی یا «افزایش نیرو» خبر داد. این تصمیم با هدف تقویت حضور نظامی آمریکا در عراق اتخاذ شد و شمار نیروهای آمریکایی را به حدود ۱۷۰ هزار نفر رساند. در واقع، دولت نه‌تنها به خواست سیاسی مخالفان جنگ پاسخ نداد، بلکه برای ادامه و تشدید عملیات نظامی برنامه‌ریزی کرد.
دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان تلاش کردند با تصویب قطعنامه‌ای غیرالزام‌آور، مخالفت خود را با این راهبرد اعلام کنند. سپس لایحه‌ای برای تأمین ۱۲۴ میلیارد دلار هزینه‌های اضطراری جنگ عراق و افغانستان تصویب کردند که در کنار تأمین مالی عملیات نظامی، دولت را ملزم می‌کرد طی چند ماه روند خروج نیروها از عراق را آغاز کند. این اقدام نشان‌دهنده تلاش کنگره برای استفاده از قدرت بودجه‌ای خود به‌منظور محدود کردن اختیارات اجرایی رئیس‌جمهور در مدیریت جنگ بود.
با این حال، بوش لایحه را وتو کرد و استدلال کرد که تعیین ضرب‌الاجل برای خروج نیروها به معنای تعیین زمان شکست آمریکا است. همچنین، از دیدگاه دولت، اعلام زمان‌بندی خروج می‌توانست اطلاعات راهبردی در اختیار دشمنان قرار دهد. این موضع نشان داد که اختلاف میان قوه مجریه و مقننه درباره جنگ، صرفاً اختلافی حزبی نبود، بلکه به برداشت‌های متفاوت از امنیت ملی، مسئولیت نظامی و نحوه پایان دادن به درگیری مربوط می‌شد.
در ادامه، فشار سیاسی برای حمایت از نیروهای مستقر در میدان و نگرانی از متهم شدن به تضعیف ارتش، فضای تصمیم‌گیری دموکرات‌ها را محدود کرد. آنان در دسامبر همان سال با اختصاص ۷۰ میلیارد دلار دیگر برای جنگ عراق و افغانستان موافقت کردند. به این ترتیب، حتی حزبی که با شعار مخالفت با جنگ به قدرت رسیده بود، در عمل ناچار شد میان وعده انتخاباتی خود، مسئولیت تأمین مالی نیروهای نظامی و هزینه‌های سیاسی توقف عملیات تعادل برقرار کند.
این تجربه نشان می‌دهد که پایان جنگ صرفاً تابع میزان مخالفت افکار عمومی یا نتیجه انتخابات نیست. رئیس‌جمهور همچنان از اختیارات گسترده‌ای در سیاست نظامی برخوردار است و کنگره نیز برای تغییر مسیر جنگ باید از ابزارهای قانونی، بودجه‌ای و نظارتی استفاده کند. علاوه بر این، نگرانی درباره امنیت نیروها، پیامدهای خروج و برداشت از اعتبار بین‌المللی آمریکا می‌تواند تصمیم‌گیری را پیچیده‌تر کند.
در مورد ایران نیز مسئله اصلی، فراتر از مخالفت انتخاباتی با جنگ، چگونگی تبدیل این مخالفت به یک راهبرد عملی برای پایان درگیری است. تجربه عراق هشدار می‌دهد که تغییر اکثریت کنگره یا کاهش محبوبیت جنگ، به‌تنهایی تضمین‌کننده توقف عملیات نظامی نیست و کشمکش بر سر زمان، شرایط و سازوکار پایان جنگ ممکن است تازه پس از تحولات انتخاباتی آغاز شود. بنابراین، مهم‌ترین درس تاریخی آن است که پیروزی سیاسی مخالفان جنگ، آغاز مرحله دشوارتر یعنی تبدیل خواست عمومی به تصمیم الزام‌آور و اجرایی است.
مستندات تاریخی درباره مخالفت افکار عمومی با افزایش نیروها و مناقشه کنگره و دولت بوش، این پیچیدگی را تأیید می‌کند./ منبع