راهبرد دفاعی اسرائیل دو سال پس از ۷ اکتبر

حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، با ۱۲۰۰ کشته و ۲۵۱ گروگان اسرائیلی، نتیجه راهبرد «مدیریت منازعه» اسرائیل بود که به شکست انجامید. اسرائیل فاقد فرآیند رسمی تدوین راهبرد دفاعی است و این راهبرد از اظهارات و اقدامات رهبرانش استنباط می‌شود. پس از جنگ استقلال سال ۱۹۴۸، اسرائیل با فرض تهدیدات وجودی از کشورهای عربی، بر برتری کیفی در دفاع و رویکردهای تهاجمی مانند «جنگ‌های پیشگیرانه» (۱۹۵۶) و «جنگ‌های پیش‌دستانه» (۱۹۶۷) تمرکز کرد. پیروزی سال ۱۹۶۷ و صلح با مصر در سال ۱۹۷۷ تهدیدات وجودی را کاهش داد. جنگ اول لبنان در سال ۱۹۸۲، با هدف تغییر حکومت در بیروت، به تقویت حزب‌الله منجر شد که تا سال ۲۰۰۰ اسرائیل را در جنوب لبنان درگیر کرد. جنگ دوم لبنان در سال ۲۰۰۶ به آتش‌بسی شکننده انجامید، اما آرامش نسبی هفده‌ساله در مرز شمالی ایجاد کرد.

اسرائیل از دهه ۲۰۱۰ با توافق‌های صلح با اردن و مصر، شکست عراق، و همکاری با کشورهای حاشیه خلیج فارس در چارچوب پیمان ابراهیم، روابط دفاعی با آمریکا و کشورهای عربی را تقویت کرد. این همکاری‌ها، به‌ویژه در سنتکام، اسرائیل را از حملات یک‌جانبه به ایران بازداشت. روابط با روسیه نیز برای هماهنگی عملیات در سوریه، به‌ویژه پس از استقرار نیروهای روس در ۲۰۱۵، حیاتی بود. راهبرد «عملیات بین جنگ‌ها» اسرائیل، مانع تقویت نظامی ایران و حزب‌الله در سوریه شد. در غزه، اسرائیل با تحمل حماس، جدایی غزه از کرانه باختری را نهادینه کرد تا راه‌حل دو کشوری را متوقف کند. اسرائیل از تغییر حکومت حماس در درگیری‌های ۲۰۰۸-۲۰۲۱ اجتناب کرد و با تحمل اقدامات تحریک‌آمیز حماس، مانند بالن‌های آتش‌زا، و تأمین مالی قطر، ثبات نسبی را حفظ کرد.

این راهبرد در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ فروپاشید. حماس با ایجاد نیروی نظامی ترکیبی، حصار مرزی را در ۳۰ نقطه شکست و مقر لشکر غزه را تسخیر کرد. اسرائیل، غافلگیر شد و نتوانست پاسخ مؤثری بدهد. اهداف جنگ غزه شامل نابودی توان نظامی و حکومتی حماس و آزادی گروگان‌ها بود. عملیات زمینی از اکتبر ۲۰۲۳ در شمال غزه آغاز شد و سپس در سال ۲۰۲۴ به جنوب، از جمله رفح، گسترش یافت. استفاده از تسلیحات سنگین، ۶۷ هزار کشته و ۱۷۰ هزار زخمی فلسطینی به‌همراه داشت. امتناع اسرائیل از تعیین راهبرد خروج، رد حاکمیت نظامی یا مشارکت کشورهای عربی، و نبود جایگزین برای حماس، به خلاء حکومتی و هرج‌ومرج منجر شد.

در سپتامبر ۲۰۲۴، اسرائیل با حملات دقیق، حزب‌الله را تضعیف کرد و حسن نصرالله را کشت. سقوط حکومت اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و توافق احتمالی با احمد الشرع، مسیر تأمین حزب‌الله را بست. حملات مشترک اسرائیل و آمریکا در ژوئن ۲۰۲۵ برنامه هسته‌ای ایران را عقب راند. این تحولات، همراه با بازگشت به راهبرد تهاجمی دهه ۱۹۵۰، فضایی برای پذیرش طرح صلح بیست‌ماده‌ای دونالد ترامپ ایجاد کرده است. پاسخ اسرائیل به این فرصت، آزمونی برای راهبرد دفاعی جدید آن خواهد بود./ منبع