انتظارات آمریکا از سوریه در مبارزه با داعش

ماه می برای سیاست ایالات متحده در قبال سوریه ماهی پرتلاطم بود و با فرازهایی امیدوارکننده و نشیب‌هایی تراژیک همراه بود. دیدار میان دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا و احمدالشرع، رییس‌جمهور جدید سوریه نویدبخش فصلی تازه در روابط دوجانبه بود، اما تنها چند روز بعد، در ۱۸ می، انفجار خودرویی توسط نیروهای داعش در شهر میادین، که به کشته‌شدن نیروهای امنیتی سوری منجر شد، نشان داد که این گروه همچنان تهدیدی جدی است. این اولین حمله موفق داعش علیه دولت جدید بود و هشداری بود که با وجود تمرکز بر فرآیند سیاسی، مأموریت مقابله با داعش، که از سال ۲۰۱۴ بخش محوری سیاست آمریکا در سوریه بوده، نباید به حاشیه رانده شود. کاخ سفید از الشرع خواسته تا از بازگشت داعش جلوگیری کند و مسئولیت مراکز بازداشت در شمال شرق سوریه، که هزاران نفر از اعضای داعش و وابستگانشان را در خود جای داده‌اند، برعهده بگیرد. چالش کنونی، روشن‌ساختن چگونگی پاسخ دمشق به این انتظارات، تعیین جدول زمانی مشخص برای اجرا و هماهنگی با شرکای آمریکا در منطقه و فراتر از آن است.

از زمان ظهور داعش در سال ۲۰۱۴، ایالات متحده پیشتاز مبارزه با این گروه بوده و به عنوان بزرگ‌ترین حامی مالی ائتلاف جهانی و رهبر عملیات نظامی «عزم راسخ» با همکاری نیروهای محلی در سوریه و عراق عمل کرده است. در سوریه، شریک اصلی واشنگتن، نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کُردها بوده‌اند. پس از آنکه ائتلاف به رهبری آمریکا در ماه مارس سال ۲۰۱۹ داعش را از آخرین پایگاه سرزمینی‌اش بیرون راند، ارتش آمریکا حضور خود را کاهش داد و بر آموزش و مشاوره به شرکای محلی برای ادامه مأموریت مقابله با داعش تمرکز کرد، ضمن اینکه ظرفیت نیروهای آمریکایی را کاهش داد. شکست نظامی داعش چالشی بزرگ را به جا گذاشت: بازداشت ده‌ها هزار نفر از وابستگان داعش از بیش از ۶۰ کشور توسط نیروهای دموکراتیک سوریه، که هنوز حل‌نشده باقی مانده است. به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، مشکل داعش به سه بخش تقسیم می‌شود: «داعش در حال فعالیت» شامل رهبران و نیروهای عملیاتی که علیه آمریکا و شرکایش در عراق و سوریه می‌جنگند؛ «داعش در بازداشت» شامل هزاران مرد و پسر (و گاهی زنان و دختران) در مراکز بازداشت عراق و سوریه و مراکز «بازپروری» جوانان؛ و «نسل آینده بالقوه داعش» شامل ده‌ها هزار نفر، عمدتاً زنان و کودکان، در اردوگاه‌های الحول و روج در شمال شرق سوریه. هر دو دولت ترامپ، احتمال خروج از سوریه را مطرح کرده‌اند. در ماه مارس سال ۲۰۲۳، ژنرال مایکل کوریلا، رییس سنتکام هشدار داد که خروج آمریکا و ناتوانی نیروهای دموکراتیک سوریه در مبارزه مستقل با داعش می‌تواند به فرار زندانیان و رادیکال‌شدن اردوگاه الحول منجر شود، و داعش ممکن است ظرف یک تا دو سال بازگردد. با سقوط دولت اسد، سوریه امروز با امید به دولت جدید برای وحدت و ثبات روبه‌روست، اما چالش‌های بزرگی باقی مانده‌اند. کاهش مأموریت ائتلاف جهانی در عراق، توانایی آمریکا برای عملیات در سوریه را محدود کرده و بازنگری در کمک‌های خارجی، از جمله کاهش یا توقف بودجه برای اردوگاه‌های بازداشت و فرآیند بازگرداندن اتباع، خطر را افزایش داده است. دمشق، در مواجهه با بحران انسانی شدید، به تنهایی قادر به اجرای مأموریت سه‌گانه مقابله با داعش نیست و نیازمند برنامه‌ای روشن از واشنگتن برای مبارزه با داعش و تضمین امنیت و تخلیه تدریجی مراکز بازداشت است.

دولت جدید سوریه، گام‌هایی برای مبارزه با شورش داعش برداشته، از جمله استفاده از اطلاعات عملیاتی آمریکا برای هدف قراردادن شبه‌نظامیان این گروه، که می‌تواند نگرانی‌های آمریکا درباره ارتباط سابق الشرع با القاعده و داعش را کاهش دهد. با این حال، بار سنگین بازسازی کشور، توانایی دمشق برای به‌دوش‌کشیدن کامل مأموریت مقابله با داعش، از جمله مدیریت مراکز بازداشت تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه، را با تردید مواجه کرده است و هنوز روشن نیست که آیا دمشق اساساً تمایلی به پذیرش این مسئولیت دارد یا خیر. نیروهای دموکراتیک سوریه، به‌عنوان شریک اصلی آمریکا در میدان نبرد، نقشی محوری در شکست نظامی داعش و تأمین امنیت مراکز بازداشت و اردوگاه‌ها ایفا کرده‌اند، در حالی که تلاش‌های بین‌المللی برای بازگرداندن اتباع این مراکز، به‌کُندی پیش رفته است. اما نیروهای دموکراتیک سوریه، یک دولت نیست و با چالش‌های حاکمیتی و تهدید ترکیه، که آن را امتداد حزب کارگران کردستان می‌داند، مواجه است. وضعیت اردوگاه‌ها پس از سقوط اسد وخیم‌تر شده و بدون حمایت آمریکا، نیروهای دموکراتیک سوریه در معرض درگیری مستقیم با ترکیه قرار دارد که توانایی‌اش برای ادامه مأموریت را تضعیف می‌کند. ترکیه و عراق نیز برنامه‌های خود را دنبال کرده‌اند. ترکیه، با بهره‌گیری از ابهام در پیام‌های واشنگتن پس از برکناری اسد، پلتفرمی منطقه‌ای با حضور عراق، اردن و سوریه پیشنهاد داد تا رهبری ائتلاف جهانی را برعهده بگیرد و نیروهای دموکراتیک سوریه و نفوذ اروپا را کنار بزند. اما شرکای بالقوه پس از روشن‌شدن نیت ترکیه برای هدف قراردادن بقایای حزب کارگران کردستان، از مشارکت منصرف شدند. چالش‌های دیگر شامل ناتوانی ترکیه در اجرای مستقل این مأموریت، نگرانی بغداد از توانایی دولت الشرع در مبارزه با داعش، و حضور بیش از پانزده هزار عراقی در مراکز بازداشت نیروهای دموکراتیک سوریه است. اروپا، با حمایت فرانسه و انگلیس، خواستار ادامه عملیات «عزم راسخ» با هماهنگی دولت جدید سوریه شده است. دیدار روز ۱۴ می واشنگتن-دمشق نشان داد که دولت سوریه باید به آمریکا در جلوگیری از بازگشت داعش «کمک» کند، اما نه اتحادیه اروپا و نه هیچ کشور اروپایی به‌تنهایی قادر به اجرای مأموریت نیست.

واشنگتن باید چندین اولویت را در نظر بگیرد. دمشق باید توانایی و تمایل خود برای تحمل مأموریت مقابله با داعش را نشان دهد. آمریکا باید گروه کاری دوجانبه‌ای تشکیل دهد تا سه بخش مأموریت را بررسی کند: شورش داعش، بازداشت‌شدگان داعش، و خانواده‌های وابسته در اردوگاه‌ها. مقامات سوری باید تعهد خود به امنیت و رفتار انسانی با بازداشت‌شدگان را نشان دهند. واشنگتن و متحدانش باید بر ضرورت رابطه سالم میان دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه تأکید کنند. توافق اولیه ادغام دمشق- نیروهای دموکراتیک سوریه در ماه مارس پیشرفت کمی داشته، زیرا نیروهای دموکراتیک سوریه مأموریت بازداشت را هم بار و هم اهرم مذاکره می‌بیند، و دمشق خود را تحت فشار برای همکاری نمی‌داند. هیچ‌یک به‌تنهایی قادر به اجرای مأموریت نیستند و باید رابطه‌ای کارآمد ایجاد کنند. آمریکا باید از ترکیه بخواهد اقداماتی مانند تهاجم نظامی علیه نیروهای دموکراتیک سوریه یا اولویت‌دادن به برنامه ضد حزب کارگران کردستان را که خطر بازگشت داعش را افزایش می‌دهد، متوقف کند. گروه کاری آمریکا-ترکیه در روز ۲۰ می فرصتی برای روشن‌ساختن این مسائل بود. واشنگتن نباید شرکای اروپایی را کنار بگذارد و باید با پایتخت‌های اروپایی برای هماهنگی سیاست‌ها همکاری کند، ضمن اینکه از آن‌ها بخواهد بار مالی بیش‌تری را متحمل شوند. اروپا نیز باید بازگرداندن اتباع خود را در اولویت قرار دهد. در نهایت، ایالات متحده باید با همکاری وزارت دفاع و امور خارجه، جدول زمانی واقع‌بینانه‌ای تدوین کند تا مسئولیت مأموریت مقابله با داعش به‌تدریج به دولت سوریه واگذار شود، با درنظرگرفتن نیاز به آموزش، تأمین تجهیزات و پشتیبانی اطلاعاتی. /منبع