ایران توانایی ساخت بمب پرتوزا را دارد

بحث‌ها درباره میزان آسیب به برنامه هسته‌ای ایران پس از درگیری با اسرائیل و آمریکا ادامه دارد، اما تردیدی نیست که این کشور مواد هسته‌ای کافی برای ساخت بمب پرتوزا، نوعی سلاح رادیولوژیکی را در اختیار دارد. سؤال این است که آیا انگیزه راهبردی کافی برای ساخت و استفاده از آن وجود دارد [یا خیر]. مایکل روبین، از مؤسسه امریکن اینترپرایز، هشدار داد که آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران، ممکن است برای پخش مواد شیمیایی یا رادیواکتیو در مناطق شهری اسرائیل به بمب اتم متوسل شود. مارک وارنر، سناتور دموکرات، نیز در مصاحبه با «ان‌پی‌آر» نگرانی خود را از احتمال حرکت ایران به سمت بمب پرتوزا مطرح کرد.

بمب پرتوزا یا رادیواکتیو، سلاح هسته‌ای نیست، بلکه دستگاهی با مواد منفجره معمولی چون دینامیت و مواد رادیواکتیو مانند سزیم-۱۳۷ یا کبالت-۶۰ است که در پزشکی و صنعت استفاده می‌شوند. استفاده از این سلاح، وحشت گسترده‌ای ایجاد می‌کند، اما به گفته آندریاس کریگ، استاد دانشگاه کینگز لندن، چنین اقدامی برای ایران «خودکشی راهبردی» است، زیرا این کشور را حتی در میان متحدانش مانند مسکو و پکن منزوی می‌کند. دونالد ترامپ در لاهه ادعا کرد بمباران سایت‌های ایران، برنامه هسته‌ای این کشور را متوقف کرده، اما جمهوری اسلامی توقف غنی‌سازی اورانیوم یا کنارگذاشتن برنامه هسته‌ای را تأیید نکرده است. ترامپ تهدید کرد در صورت تداوم برنامه هسته‌ای، حملات از سر گرفته می‌شود.

در صورت تشدید حملات یا تهدید تغییر نظام، ایران ممکن است ساخت بمب پرتوزا با ترکیب اورانیوم غنی‌شده یا مواد رادیواکتیو پزشکی و صنعتی با مواد منفجره را در نظر بگیرد. کارشناسان پیشنهاد می‌دهند ایران می‌تواند از طریق نیروهای مورد حمایت خود در فلسطین، شبکه حزب‌الله در آمریکای لاتین، مسیرهای خلیج‌ فارس، یا کانتینرهای حمل‌ونقل به اروپا این بمب را منتقل کند. بمب اتم سلاح کشتار جمعی نیست، اما پتانسیل اختلال بالایی دارد. پاول پودویگ، محقق سازمان ملل، گفت انفجار آن مانند بمب معمولی است، اما آلودگی و وحشت روانی ایجاد می‌کند. کمیسیون تنظیم هسته‌ای آمریکا توضیح داد که پراکندگی مواد رادیواکتیو بمب پرتوزا به چند بلوک یا مایل محدود است، برخلاف بمب هسته‌ای که صدها مایل را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ماریون مسمر، کارشناس چتم هاوس، تأکید کرد بمب پرتوزا در مقایسه با سلاح‌های کشتار جمعی تأثیر کم‌تری دارد.

بحث درباره بمب پرتوزا، به نظام ایران که از حملات اسرائیل-آمریکا تضعیف شده، اهرم فشار می‌دهد. استفاده از آن هزینه‌های سیاسی، نظامی و اعتباری سنگینی برای ایران دارد، زیرا این کشور خود را عادل و مدافع حقوق حاکمیتی معرفی می‌کند. هر کشور مدرنی می‌تواند بمب پرتوزا بسازد، اما انگیزه ایران برای این کار نامعلوم است و احتمالاً برنامه مخفی هسته‌ای را ترجیح می‌دهد. استفاده از نیروهای متحد برای انتقال بمب قابل‌ردیابی است و می‌تواند پاسخ نظامی گسترده‌تری از سوی آمریکا در پی داشته باشد. این اقدام همچنین می‌تواند بحران منطقه‌ای ایجاد نموده، روابط ایران با قطر، عراق و لبنان را تیره کند و در داخل، با ترس از جنگ و تحریم‌های جدید، نارضایتی عمومی را افزایش دهد. ایران به‌جای بمب اتم، با الگوگیری از کره‌شمالی و نه لیبی که برنامه هسته‌ای خود را کنار گذاشت و سرنگون شد، احتمالاً بمب پرتوزا را به‌عنوان یک عامل بازدارنده معتبر می‌بیند. ایران می‌تواند با اورانیوم ۶۰ درصد غنی‌شده، که احتمالاً از حملات مخفی کرده، بمب پرتوزای معمولی بسازد./ منبع