لبنان فرصت رهایی از سلطه شبه‌نظامیان نیابتی را از دست داد

لبنان در موقعیتی قرار گرفت که امکان خلع سلاح حزب‌الله و اعمال حاکمیت دولت مرکزی را فراهم می‌کرد. تشدید درگیری‌ها میان حزب‌الله و اسرائیل و انجام ترورهای هدفمند رهبران حزب‌الله توسط اسرائیل، زمینه‌ای بی‌سابقه برای کاهش قدرت نظامی این حزب ایجاد کرد. در این مقطع، وعده‌های ژوزف عون، رئیس‌جمهور و نواف سلام، نخست‌وزیر درباره اقدام برای مهار شبه‌نظامیان و انتقال مالکیت اسلحه به دولت لبنان مطرح بود؛ اما تعلل و کوتاهی این مقامات سبب شد این فرصت سرنوشت‌ساز از دست برود و مرحله گذار از وعده به عمل تحقق نیابد.

همزمان با تشدید تنش بین تهران و تل‌آویو و حملات سنگین اسرائیل و آمریکا به پایگاه‌های نظامی و تأسیسات هسته‌ای ایران، فرصت مناسبی پیش آمده بود تا لبنان با تکیه بر فشارهای خارجی و ناکامی حزب‌الله در میدان نظامی، به انحصار سلاح در دست دولت نزدیک شود. باوجود این، رهبران لبنان با رویکرد مماشات و خودداری از رویارویی مستقیم با حزب‌الله، عملاً از این امکان بی‌نظیر بهره‌برداری نکردند و شرایط برای تغییر موازنه قدرت به سود دولت از بین رفت.

با توقف حملات اسرائیل و آغاز تغییر فضا در سطح منطقه‌ای، جمهوری اسلامی از فشار جنگی فاصله گرفت و به سمت مذاکره با آمریکا گام برداشت. در نتیجه، شرایط برای اعمال فشار بیشتر به حزب‌الله و در اختیارگرفتن کامل سلاح توسط دولت لبنان پایان یافت. در این وضعیت، ایران دیگر تمایلی به کنارگذاشتن سلاح توسط حزب‌الله بدون دریافت امتیازهای چشمگیر از آمریکا نشان نمی‌دهد و روند تحولات داخلی لبنان متاثر از مذاکرات تهران و واشنگتن قرار گرفته است.

آمریکا پس از این تحولات، فشارهای دیپلماتیک خود بر دولت لبنان را افزایش داد و اعلام کرد حل بحران این کشور جز از طریق خلع سلاح حزب‌الله ممکن نیست. سفر تام باراک نماینده ویژه آمریکا به بیروت حامل پیامی قاطع درباره پایان دوران انتظار و لزوم عبور از سیاست مماشات بود. منابع مطلع در واشنگتن نیز تأکید کردند که امید بستن به بازگشت باراک به لبنان بی‌پایه است و مسئولیت ناکامی در روند میانجی‌گری باید از سوی طرف‌های داخلی لبنان پذیرفته شود.

ژوزف عون در تلاش است تا راهی برای مذاکره مستقیم با حزب‌الله و خروج از بن‌بست سلاح‌های غیر رسمی بیابد و تا حدی رویکرد آمریکا نسبت به لبنان را تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، پیام جدید واشنگتن این است که تا حل کامل بحران سلاح حزب‌الله، هیچ تضمینی برای آتش‌بس یا پرهیز اسرائیل از اقدامات نظامی وجود ندارد و سیاست قبلی توازن و مذاکره به پایان رسیده است.

اطلاعاتی درباره پایان‌یافتن مأموریت تام باراک در لبنان و واگذار شدن پرونده به فردی دیگر یا سفارت آمریکا در بیروت وجود دارد. اکنون، باراک مأموریت‌های متعددی از جمله پرونده سوریه را نیز پیگیری می‌کند که برای واشنگتن اهمیت بیشتری نسبت به لبنان یافته است. با نزدیک‌شدن به پایان ماموریت یونیفیل و ادامه مذاکرات برای تمدید آن در شورای امنیت، اسرائیل خواهان لغو ماموریت و واگذاری مسئولیت به ارتش لبنان است؛ در حالی که آمریکا به‌دنبال افزایش اختیارات نیروهای بین‌المللی و اصلاح ماموریت آنان است. در نتیجه، بخشی از روند مذاکرات در سطوح بالای بین‌المللی ادامه یافته و سیاست «توافق در سایه آتش» بر آن حاکم است.

با کاهش اهمیت پرونده لبنان در ارزیابی‌های واشنگتن و تداوم نگاه منفی به عملکرد دولت جدید لبنان در تحقق وعده‌ها، انحصار سلاح و اعمال اقتدار سراسری، این فرصت تاریخی برای عبور از بحران شبه‌نظامیان در عمل از دست رفته است و سرنوشت این پرونده بیش از پیش به تصمیمات تهران و واشنگتن گره خورده است./ منبع