ریسک اروپا در فعال‌سازی مکانیسم ماشه علیه ایران

در ۲۸ آگوست ۲۰۲۵، انگلیس، فرانسه و آلمان موسوم به تروئیکای اروپا (E3) اعلام کردند که مکانیسم ماشه در قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت را فعال می‌کنند؛ اقدامی که احتمالاً ظرف ۳۰ روز به احیای تحریم‌های سازمان ملل منجر می‌شود که در برجام لغو شده بودند. این تصمیم، با حمایت ایالات متحده، برای مهار برنامه هسته‌ای ایران و جلوگیری از شکاف فرا‌آتلانتیک اتخاذ شد. مهلت این مکانیسم تا ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ است و پس از آن، بازگرداندن تحریم‌ها نیازمند رأی شورای امنیت است که ممکن است با وتوی روسیه یا چین مواجه شود. تحریم‌ها شامل ممنوعیت تسلیحاتی، محدودیت‌های موشکی و تحریم‌های مالی است، اما اجرای ناکارآمد، به‌ویژه توسط آمریکا، اثربخشی آن‌ها را کاهش داده است. ایران با صادرات روزانه ۱.۸ میلیون بشکه نفت به چین در ژوئن ۲۰۲۵ و استفاده از بانکداری سایه و تجارت تهاتری، تحریم‌ها را دور زده است. تروئیکای اروپا نشست ۲ سپتامبر در ژنو را آخرین فرصت دیپلماتیک پیش از اجرای کامل ماشه می‌داند، زیرا در ماه اکتبر، با ریاست روسیه بر شورای امنیت، اقدامات پیچیده‌تر خواهد شد. پیشنهاد تمدید 6ماهه مهلت مکانیسم ماشه در ازای نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توسط ایران رد شد، اما تروئیکای اروپا در را همچنان به روی تعویق‌های مشروط باز گذاشته است.

در ایران، اصلاح‌طلبان به رهبری مسعود پزشکیان پیشنهاد توقف غنی‌سازی در ازای رفع تحریم‌ها را مطرح کرده‌اند، اما در طرف مقابل، آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر ایران، و تندروها آن را اهرم مذاکره می‌دانند و مکانیسم ماشه را غیرقانونی خوانده‌اند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، آن را معادل «تجاوز نظامی» دانست و تهدید به خروج از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای کرد. ایران با بحران‌های اقتصادی، کمبود آب و نارضایتی عمومی مواجه است، اما سرکوب داخلی و دورزدن تحریم‌ها به حکومت اجازه بقا داده است.

وابستگی به خریدهای نفتی چین، تأثیر تحریم‌ها را کاهش داده و تندروها معتقدند ایران می‌تواند فشارها را تحمل کند. یک نقشه ‌راه مرحله‌ای، با گام‌های محدود برای نظارت آژانس و به‌تعویق انداختن مسئله ذخایر اورانیوم60 درصد، می‌تواند از تشدید تنش جلوگیری کند. بدون مصالحه، خطر خروج ایران از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای افزایش می‌یابد و چارچوب منع اشاعه تضعیف می‌شود.

موفقیت اروپا به اجرای معتبر تحریم‌ها با هماهنگی واشنگتن بستگی دارد، وگرنه مکانیسم ماشه تنها اثری نمادین خواهد داشت و اعتبار اروپا را به‌چالش می‌کشد. از نظر تهران، خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ اعتبار اروپا را تضعیف کرد، زیرا نتوانست مزایای اقتصادی وعده‌داده‌شده را تأمین کند. روسیه نیز با پیشنهاد تمدید 6ماهه مهلت، تلاش می‌کند ایران را حمایت کند، اما طراحی خودکار مکانیسم ماشه، توانایی مسکو برای جلوگیری را محدود می‌کند./ منبع