ایران باید فرصت را برای پذیرش دیپلماسی واقعی غنیمت شمارد

محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، در مقاله‌ای در فارن پالیسی خواستار «تغییر الگو» از رویارویی با تهدیدات به بهره‌گیری از فرصت‌ها شد. او از گسترش روابط با همسایگان و کشورهای جنوب جهانی و ایجاد شراکتی منطقه‌ای جدید میان کشورهای اسلامی غرب آسیا سخن گفت. این تغییر، مستلزم بازنگری در دکترین سیاسی ایران، به‌ویژه در مفاهیمی مانند «صدور انقلاب» و «حمایت از مظلومان» است که در قانون اساسی این کشور آمده و به مداخله در امور کشورهای حاشیه خلیج فارس، عراق، یمن و لبنان منجر شده است. این سیاست‌ها تنش‌هایی با همسایگان ایجاد کرده که خواستار توقف آن هستند. تغییر به‌سوی دیپلماسی واقعی، نیازمند پایبندی ایران به منشور سازمان ملل و قوانین بین‌المللی است.

ظریف بر مشارکت جدید در غرب آسیا، به‌ویژه با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مانند عربستان، تأکید دارد، اما فقدان اعتماد متقابل مانع است. پایتخت‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس تأثیر منفی اقدامات مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از جمله عملیات جذب نیرو، آموزش تسلیحاتی و بمب‌گذاری، را تجربه کرده‌اند. اعتمادسازی، نیازمند توقف حمایت از شبه‌نظامیان، کنترل رسانه‌های تحریک‌آمیز و ایجاد سازوکار امنیتی شفاف است. موضع عربستان علیه حمله اسرائیل به ایران، نشان‌دهنده تمایل به صلح منطقه‌ای است. امنیت منطقه به سه موضوع وابسته است: یمن، عراق و لبنان. در یمن، ایران باید حوثی‌ها را به آتش‌بس و راه‌حل سیاسی متوازن سوق دهد. در عراق، بازتعریف نقش حشدالشعبی و محدودکردن سلاح به دولت برای جلوگیری از نفوذ فرامرزی ضروری است. در لبنان، حزب‌الله باید در چارچوب ملی لبنان قرار گیرد، سلاح به ارتش محدود شود و استفاده از آن به‌عنوان نیروی نیابتی علیه اسرائیل متوقف گردد. مشکل اصلی، راهبرد توسعه‌طلبانه سپاه است که بر دکترین انقلابی و مداخلات نیابتی متکی است. بدون بازتعریف نقش سپاه در مسائل موشکی، پهپادی و حضور منطقه‌ای، پیشنهاد ظریف باورپذیر نخواهد بود. با این حال، آشتی تهران-ریاض در سال ۲۰۲۳ با میانجی‌گری پکن نشان داد که وجود کانال‌های ارتباطی، ممکن است. منافع مشترک در انرژی، اقتصاد و پیوندهای مذهبی می‌تواند پایه‌ای برای توافق باشد، مشروط بر اینکه ایران با صداقت عمل کند. ظریف معتقد است فرصتی حیاتی برای همکاری با بحرین، مصر، عراق، اردن، کویت، عمان، قطر، عربستان، سوریه، ترکیه و امارات وجود دارد، اما رفتار ایران تعیین‌کننده است. نقش مخرب اسرائیل نیز نباید نادیده گرفته شود. پیشنهاد ظریف با جنبش اصلاحی در ایران و خواست مردم برای بهبود اقتصادی و رفع تحریم‌ها همخوانی دارد. ارزش این ایده به توانایی رهبری سیاسی ایران در تبدیل آن به نقشه ‌راه عملی بستگی دارد. اگر ایران دیپلماسی را جایگزین رویارویی کند، می‌تواند به عاملی برای ثبات منطقه‌ای تبدیل شود و همکاری، توسعه و رقابت مشروع را به دور از خشونت تقویت کند./ منبع