آیا سرکوب ناقص عراق بر شبه‌نظامی قدرتمند، بازوهای ایران را تضعیف می‌کند؟

دولت عراق به‌طور بی‌سابقه‌ای کتائب حزب‌الله را مسئول حمله مرگبار دو ماه گذشته به اداره کشاورزی بغداد معرفی کرد؛ حمله‌ای که دو کشته و پانزده زخمی برجای گذاشت و هدف آن جلوگیری از انتصاب مدیر جدیدی بود که جایگزین فرد نزدیک به این گروه می‌شد. بیانیه رسمی اعلام کرد که مهاجمان وابسته به تیپ‌های ۴۵ و ۴۶ حشدالشعبی بوده‌اند. کمیته تحقیقاتی برکناری فرماندهان این دو تیپ را توصیه کرد و السودانی به‌عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح آن را تأیید نمود. این اقدام که کتائب حزب‌الله را آشکارا متهم به فساد و فعالیت‌های جنایی کرد، حرکتی کم‌سابقه علیه قدرتمندترین شبه‌نظامی طرفدار ایران در عراق بود.

اقدامات السودانی دو هدف دارد: نخست، اهداف انتخاباتی. او ائتلاف «بازسازی و توسعه» را برای رقابت با چارچوب هماهنگی شیعی در انتخابات ماه نوامبر شکل داده است. چارچوب هماهنگی که در سال ۲۰۲۲ او را نخست‌وزیر کرد، اکنون مخالف تمدید دوره اوست. خشم عمومی شیعیان از فساد و رفتار مافیایی میلیشیاها، فرصت سیاسی تازه‌ای برای السودانی فراهم کرده است. پرونده علیه کتائب حزب‌الله نیز با تمرکز بر فساد مالی، از جمله جعل اسناد برای تصرف اراضی کشاورزی، در همین چارچوب مطرح می‌شود.

هدف دوم، مقابله با طرحی در مجلس برای بازسازی حشد به‌سبک سپاه پاسداران است. کتائب حزب‌الله که سلطه نهادی بر حشدالشعبی دارد، از حامیان اصلی این طرح است. تصویب آن موقعیت حشد و نفوذ ایران را تقویت و شانس السودانی برای دوره دوم را تضعیف خواهد کرد. مخالفان این طرح شامل آمریکا، اهل‌سنت، کردها و بخشی از شیعیان هستند. السودانی بیم دارد که در صورت تصویب، اصلاحات وعده داده‌شده ناممکن شود و روند تصمیم‌گیری بیش از پیش مختل گردد.

چارچوب هماهنگی، برعکس، به‌دنبال تقویت حشدالشعبی است تا با افزایش نارضایتی عمومی و تهدید صعود صدر، انحصار خود بر قدرت را حفظ کند. مقتدی صدر اعلام کرده تا زمانی که فساد وجود دارد در انتخابات شرکت نخواهد کرد و خواستار انحلال شبه‌نظامیان و تقویت ارتش شده است. یکی از گزینه‌های مورد بحث در میان صدر‌ی‌ها، سوق دادن آرای هواداران به رقبای چارچوب هماهنگی است؛ اقدامی که می‌تواند شکست این ائتلاف را در انتخابات رقم بزند و به سود السودانی و ائتلاف‌های سکولار و نزدیک به جنبش تشرین تمام شود.

این چشم‌انداز، نیروهای چارچوب هماهنگی و شبه‌نظامیان را وادار به انسجام بیشتر می‌کند. هرچند به‌دلیل فشار آمریکا، طرح بازسازی حشدالشعبی موقتاً کنار گذاشته شده، اما واشنگتن باید مخالفت خود را با تهدیدات مشخص روشن سازد؛ از جمله پایان حمایت از درآمدهای نفتی عراق طبق فرمان اجرایی ۱۳۳۰۳ یا خروج از توافق چارچوب راهبردی سال ۲۰۰۸. چنین اقدامات تنبیهی می‌تواند مانع بازگشت طرح شود.

در عین حال، پایان همکاری امنیتی آمریکا با بغداد نتیجه معکوس خواهد داشت و دست شبه‌نظامیان طرفدار ایران را تقویت می‌کند. بنابراین، بهترین راه، حمایت از گام‌های محدود اما معنادار السودانی و تشویق او به مهار نهادی این گروه‌هاست. با توجه به ضعف کنونی ایران و محور مقاومت، اکنون فرصت مناسبی برای تحقق این هدف فراهم است و نباید از دست برود./ منبع