انتظارات نه‌چندان بزرگ از ترامپ و نتانیاهو

دیدار اخیر بین دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در کاخ سفید، که سومین دیدار آن‌ها از زمان بازگشت ترامپ به قدرت در ژانویه ۲۰۲۵ بود، برخلاف انتظارات، دستاورد قابل‌توجهی نداشت. هرچند دیدارهای رهبران اسرائیل با کاخ سفید معمولاً برای روابط دوجانبه و غرب آسیا تأثیرگذار است، این دیدار نتوانست به توافقی برای آتش‌بس در غزه منجر شود. هر دو رهبر سیاسی خود را تحول‌آفرین می‌دانند و مدعی‌اند که می‌توانند منطقه و حتی جهان را بازسازی کنند، و با وجود سوءظن متقابل، معتقدند می‌توانند از یکدیگر به‌نفع خود بهره‌برداری کنند. نمونه بارز این رابطه، اقدام نتانیاهو در ارائه نامه‌ای به ترامپ برای نامزدی جایزه صلح نوبل بود، که در آن ادعا کرد ترامپ «در حال ایجاد صلح در منطقه است». پاسخ «متعجب» ترامپ که این اقدام را «بسیار معنادار» خواند، نشان‌دهنده رابطه‌ای مبتنی بر تملق و خودستایی است.

انتظارات از این دیدار بالا بود، اما نتیجه ناچیز بود. ترامپ که به پیش‌بینی‌ناپذیری شهرت دارد، از اعمال فشار عمومی بر نتانیاهو برای تسریع در توافق آتش‌بس در غزه خودداری کرد و تنها به اظهارنظر مبهمی بسنده کرد که مذاکرات «خوب پیش می‌روند» و حماس به توافق علاقه‌مند است. منابع اسرائیلی با کاهش انتظارات، اعلام کردند که ۹۰ درصد توافق حاصل شده، اما [حل و فصل] مسائل باقی‌مانده نیاز به زمان بیش‌تری دارند. در چنین مذاکراتی، تا همه چیز نهایی نشود، هیچ‌چیز قطعی نیست. اسرائیل خواستار حضور نظامی بلندمدت در غزه، تضمین‌هایی برای تعداد گروگان‌های آزادشده، تبعید رهبری حماس، و خلع سلاح این گروه است. این خواسته‌ها در هر زمانی دشوارند، اما در شرایطی که هر دو طرف به‌نظر می‌رسد برای بقای سیاسی خود می‌جنگند، یافتن فرمولی قابل‌قبول برای میانجی‌ها چالش‌برانگیزتر است.

ترامپ که خود را صلح‌ساز می‌خواند، تحت تأثیر نتانیاهو به استفاده از نیروی نظامی علیه ایران کشیده شد، که به او اعتبار منطقه‌ای به‌عنوان رهبری قاطع داد. او همچنین روز بعد جنگ دوازده‌روزه اسرائیل و ایران را متوقف کرد. با این حال، ترامپ همچنان آرزوی طرحی بزرگ برای منطقه دارد: توافقی با ایران برای محدودکردن غنی‌سازی اورانیوم و بازرسی‌های سختگیرانه و گسترش پیمان ابراهیم (دستاورد اصلی دوره اول او) به عربستان، احتمالاً سوریه و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس و فراتر از آن. اما این اهداف نیازمند پایان جنگ در غزه، بازسازی این منطقه ویران‌شده، و شاید روندی برای حل مناقشه اسرائیلی-فلسطینی بر اساس راه‌حل دو کشوری است، که خود مین‌زاری در سیاست‌های فلسطینی و اسرائیلی است. اغلب اسرائیلی‌ها ترجیح می‌دهند گروگان‌ها بازگردند و جنگ پایان یابد، نه اینکه به دنبال «نابودی کامل» حماس باشند؛ هدفی که دست‌نیافتنی به نظر می‌رسد.

نتانیاهو برای حفظ ائتلاف خود به احزاب فوق‌ملی‌گرا-مذهبی-مسیحایی وابسته است که به‌شدت با توقف جنگ مخالف‌اند. آن‌ها خواستار اشغال کامل غزه، بازسازی شهرک‌های اسرائیلی تخریب‌شده در سال ۲۰۰۵، و الحاق کرانه باختری هستند. این احزاب با حمایت مستمر ترامپ از ایده انتقال فلسطینیان غزه، که در این دیدار نیز تکرار شد، جسورتر شده‌اند. نتانیاهو همچنین از حمایت ترامپ برای توقف محاکمه فسادش، که رئیس‌جمهور آمریکا بدون ارائه مدرک آن را «تعقیب سیاسی» خوانده است، تقویت شده است (نتانیاهو اتهامات را رد کرده و خود را بی‌گناه خوانده است). این حمایت، همراه با بمباران ایران، موقعیت سیاسی شکننده نتانیاهو را تغییر داده و او را به حالت انتخاباتی سوق داده است؛ بدون اینکه انتخاباتی رسماً اعلام شده باشد. سفر به کاخ سفید اعتبار بین‌المللی او را تقویت کرد، و بازدید اخیرش از نیر اوز، یکی از جوامع مرزی ویران‌شده در حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، که یک‌چهارم ساکنانش کشته یا ربوده شدند، اولین بازدید او از چنین مناطقی بود.

جنگ با ایران جایگاه نتانیاهو را در نظرسنجی‌ها بهبود بخشیده، و او ممکن است انتخابات پاییزی را بهترین شانس خود برای بقا در قدرت و شاید اجتناب از زندان در صورت محکومیت در پرونده فساد بداند. پایان جنگ غزه با بازگشت گروگان‌ها، نمایش حمایت ظاهری ترامپ، و احتمال توافق هسته‌ای جدید با ایران که نتانیاهو مدعی آن خواهد شد، ممکن است او را به این باور برساند که می‌تواند یک پیروزی انتخاباتی دیگر کسب کند. نتانیاهو، سیاست‌مداری که استاد تبدیل ناکامی به پیروزی است، با استفاده از این عوامل ممکن است همچنان به‌دنبال حفظ قدرت باشد، اما فقدان پیشرفت در آتش‌بس غزه نشان‌دهنده موانع عمیق سیاسی و منطقه‌ای است./ منبع