چگونه پیمان ابراهیم را احیا کنیم

پیمان ابراهیم که در سپتامبر ۲۰۲۰ بین اسرائیل، امارات، بحرین، مراکش و سودان امضا شد و به‌عنوان گامی تاریخی برای عادی‌سازی روابط اسرائیل با کشورهای عربی تلقی می‌شد، پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس با چالش‌های جدی مواجه شده‌ است. در حالی که همکاری‌های امنیتی با امارات، بحرین و مراکش ادامه و حتی گسترش یافته است، همکاری‌های مدنی مانند گردشگری، تجارت و تبادلات فرهنگی و دانشگاهی کاهش چشمگیری یافته یا متوقف شده است. ابتکارهای چندجانبه مانند مجمع نگب و پروژه‌های مشترکی مانند منطقه صنعتی دروازه اردن و تبادل آب و انرژی امارات-اردن-اسرائیل متوقف شده‌اند. مجمع گاز مدیترانه شرقی نیز به‌صورت پراکنده فعالیت می‌کند و کریدور اقتصادی هند-غرب‌آسیا-اروپا ممکن است بدون اسرائیل پیش برود.

با وجود این چالش‌ها، روابط دیپلماتیک با کشورهای امضاکننده پیمان ابراهیم قطع نشده و تجارت با امارات در سال ۲۰۲۴ به ۳.۳ میلیارد دلار رسید (از سه میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳). همکاری‌های نظامی نیز تقویت شده و این کشورها در سال ۲۰۲۴، ۱۲ درصد از صادرات تسلیحاتی اسرائیل را تشکیل دادند (از سه درصد در سال ۲۰۲۳). واکنش نظامی منطقه‌ای به حملات موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴ و ژوئن ۲۰۲۵ نشان‌دهنده ظرفیت ائتلاف امنیتی منطقه‌ای است، اما وابستگی بیش از حد به همکاری امنیتی بدون چارچوب سیاسی مشروع، در برابر تغییرات رهبری یا واکنش عمومی آسیب‌پذیر است.

بدون تقویت روابط مردمی، عادی‌سازی به مدل «صلح سرد» مصر و اردن تبدیل خواهد شد که تنها در سطح دولتی است. ادامه جنگ غزه و عدم پیشرفت در مسئله فلسطین، توجیه عادی‌سازی را برای کشورهای عربی دشوار می‌کند. افکار عمومی عرب، به‌ویژه پس از تشدید درگیری‌های فلسطینی-اسرائیلی، به‌شدت مخالف عادی‌سازی روابط است. برای مثال، ۹۶ درصد عربستانی‌ها در نظرسنجی سال ۲۰۲۳ خواستار قطع روابط با اسرائیل شدند.

فرصت کلیدی برای احیای توافق‌ها، عادی‌سازی روابط با عربستان است که می‌تواند مناقشه عربی-اسرائیلی را متحول کند. پایان احتمالی جنگ غزه و نمایش قدرت نظامی اسرائیل علیه ایران در ژوئن ۲۰۲۵، ممکن است عربستان را به پذیرش عادی‌سازی بدون پیش‌شرط پیشرفت در راه‌حل دو کشوری ترغیب کند؛ به‌ویژه با قرارداد تسلیحاتی اخیر آمریکا با عربستان. اسرائیل باید بین پذیرش معامله سه‌جانبه با ریاض و واشنگتن با امتیازات سیاسی یا انتظار برای شرایط بهتر، یکی را انتخاب کند. تاخیر ممکن است به از دست‌دادن حمایت آمریکا و عادی‌سازی روابط بدون امتیاز برای اسرائیل منجر شود.

اسرائیل با اتخاذ راهبرد چندبعدی، شامل پیشرفت معتبر در مسئله فلسطین، توجه به نیازهای شرکای منطقه‌ای، و هماهنگی راهبردی با آمریکا، عادی‌سازی روابط را تقویت کند. این رویکرد می‌تواند انزوای بین‌المللی اسرائیل را کاهش دهد، حمایت مردمی در جهان عرب را افزایش دهد، و جایگاه اسرائیل را به‌عنوان قدرتی مشروع و یکپارچه در منطقه تثبیت کند. چنین عادی‌سازی جامعی، با تکیه بر منافع مشترک اقتصادی، دیپلماتیک و راهبردی، می‌تواند به نظم منطقه‌ای پایدار منجر شود./ منبع