آغوش مطرودان: کرملین و طالبان
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «آغوش مطرودان: کرملین و طالبان» که به قلم چارلز سالیوان (Charles Sullivan) در مرکز تحلیل سیاست اروپا (CEPA) منتشر شده است، استدلال میکند که بهرسمیت شناختن طالبان بهعنوان دولت مشروع افغانستان توسط روسیه، تلاشی برای احیای نفوذ ژئوپلیتیکی در حال افول مسکو است، اما این اقدام بیشتر یک ژست دیپلماتیک نمادین برای جبران ناکامیهای اخیر در اوکراین، قفقاز جنوبی و منطقه غربآسیا محسوب میشود تا یک راهبرد مبتنی بر واقعگرایی. در ادامه، بهره سخن این مقاله را میخوانید.
جایگاه بینالمللی روسیه به دلیل شکستهای متعدد در حال افول است. جنگ اوکراین، کاهش نفوذ در قفقاز جنوبی، افت شدید صادرات تسلیحاتی از سال ۲۰۲۲، و ظهور کریدور میانی که مسیرهای تجاری را از قلمرو روسیه دور میکند، از اعتبار قدرت بزرگ مسکو کاسته است. گزارشهایی نیز از احتمال کنارگذاشتن نوسازی تنها ناو هواپیمابر دوران شوروی روسیه حکایت دارد. در غربآسیا، سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ ضربه بزرگی به شهرت روسیه وارد کرد. اتحاد جماهیر شوروی و سپس روسیه حامی دیرینه خاندان اسد بودند، اما مسکو پس از فروپاشی این حکومت، نفوذ خود در دمشق و پایگاه طرطوس را از دست داد و ناتوانیاش در دفاع از دولت متحد، اعتبار آن را بهعنوان شریک راهبردی مخدوش کرد.
حملات موعد ژوئن ۲۰۲۵ اسرائیل و آمریکا علیه رهبران نظامی، دانشمندان، پدافند هوایی و تأسیسات هستهای ایران، موقعیت روسیه را پیچیدهتر کرد. پاسخ محتاطانه مسکو و عدم حمایت از ایران که اولویتش جنگ اوکراین است، نشاندهنده اجتناب از درگیری جدید با غرب بود، اما این امر به وجهه آن آسیب بیشتری زد. در مواجهه با ناتوانی در بازدارندگی حملات به متحدان، بازاریابی مؤثر تسلیحات، متحدکردن کشورهای بریکس علیه غرب، یا وادارکردن اوکراین به تسلیم، روسیه به ژستهای دیپلماتیک روی آورده است. بهرسمیتشناختن دولت طالبان در افغانستان در جولای ۲۰۲۵ یکی از این اقدامات است.
روسیه در آوریل ۲۰۲۵، طالبان را از فهرست گروههای تروریستی ممنوعه خارج کرد و تبدیل به اولین کشوری شد که حاکمان بالفعل افغانستان را بهرسمیت شناخت. مسکو این تصمیم را با هدف تقویت همکاری دوجانبه در زمینههای انرژی، حملونقل، کشاورزی و زیرساخت توجیه کرد و طالبان را «متحد» در مبارزه با تروریسم خواند؛ بهویژه پس از حمله سال ۲۰۲۴ کروکوس سیتی توسط داعش شاخه خراسان. اما این اقدام، بیشتر برای حفظ اعتبار در حال افول قدرت بزرگ روسیه است تا عملگرایی سیاسی. مسکو پیشتر نیز با طالبان تجارت داشت و دیپلماسی محتاطانهاش در اواخر سال ۲۰۲۲ برای جلوگیری از استقلال بیشتر کشورهای آسیای مرکزی بود؛ در حالی که راهبرد نظامیاش در اوکراین را بازسازی میکرد.
مزایای سرمایهگذاری در افغانستان و همکاری امنیتی با طالبان احتمالا ناچیز خواهد بود. طالبان قصدی برای حمایت از اهداف جنگی روسیه در اوکراین ندارند و اقدام مسکو در صورتی که سایر کشورها از آن پیروی نکنند، فاقد وزن خواهد بود. امید کرملین به ایجاد موجی از بهرسمیتشناختن طالبان در جنوب جهانی محقق نشده است. بسیاری از کشورها با طالبان تعامل دارند، اما بهرسمیتشناختن رسمی برایشان سودی ندارد. این الگو شبیه تلاشهای پیشین روسیه برای بهرسمیتشناختن آبخازیا و اوستیای جنوبی پس از تهاجم به گرجستان، یا دونتسک و لوهانسک پیش از الحاق غیرقانونی آنها است که تنها از سوی معدودی مانند سوریه و کره شمالی حمایت شد. حتی قزاقستان، متحد نزدیک روسیه، از بهرسمیتشناختن «شبهدولتها» خودداری کرده است.
بهرسمیتشناختن طالبان ممکن است به مسکو کمک کند تا جایگاه خود بهعنوان ضامن در آسیای مرکزی را حفظ کند. چین از این اقدام «استقبال» کرده و پاکستان و ازبکستان برای مطالعه امکانسنجی راهآهن ترانس-افغان با کابل توافق کردهاند. اما سابقه وحشتناک طالبان در نقض حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و اقلیتها، مانعی جدی است. هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، مانند پوتین با حکم بازداشت دیوان کیفری بینالمللی (ICC) مواجه است. بهرسمیتشناختن طالبان در شکل کنونی، رد ارزشهای غربی است و تنها روسیه حاضر به برداشتن این گام تحریکآمیز بوده است. این اقدام، ژستی نمادین از سوی قدرتی رو به زوال است؛ مشابه بهرسمیتشناختن یک حکومت منزوی توسط دیگری، عمدتا برای به چالشکشیدن غرب./ منبع