قمار خطرناک مکرون روی مراکش برای حفظ نفوذ فرانسه در شمال آفریقا

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در تلاش است تا از مراکش به‌عنوان یک متحد راهبردی برای حفظ نفوذ فرانسه در شمال آفریقا و منطقه ساحل استفاده کند. این تصمیم به‌ویژه در پی بحران‌های متعدد دیپلماتیک با الجزایر که روابط اقتصادی و سیاسی را تضعیف کرده است، اتخاذ شده است. مراکش به‌عنوان یک شریک تجاری با روابط اقتصادی قابل‌توجه و تعاملات گسترده با فرانسه شناخته می‌شود، اما به‌دلیل کمبود منابع و قدرت اقتصادی و دیپلماتیک، نمی‌تواند نقش رهبری در آفریقا ایفا کند.

رئیس‌جمهور فرانسه در دوران نخست‌وزیری خود نسبت به مراکش دیدگاه محتاطانه‌ای داشت و روابط با این کشور تحت‌فشار بود. به‌ویژه پس از فاش‌شدن استفاده از نرم‌افزار پگاسوس برای جاسوسی از مقامات بلندپایه فرانسه توسط دستگاه‌های اطلاعاتی مراکش، روابط دو کشور دچار تنش شد. در مقابل، مکرون تلاش کرد تا روابط با الجزایر را تقویت کرده و موضوع استعمار فرانسه را به‌عنوان «جنایت علیه بشریت» مورد انتقاد قرار دهد. اما این رویکرد در نهایت با توجه به بحران‌های متعدد دیپلماتیک تغییر کرد و مکرون در تابستان سال ۲۰۲۴ به‌طور رسمی حمایت خود از مراکش را در قبال صحرای غربی اعلام کرد.

این تغییر سیاستی که حمایت از حاکمیت مراکش بر صحرای غربی و طرح خودمختاری این منطقه را شامل می‌شود، منجر به یک بحران دیپلماتیک بزرگ با الجزایر شد. این بحران شامل فراخوانی سفرای دو کشور و اقدامات تلافی‌جویانه از جمله تعلیق معافیت‌های ویزا برای مقامات الجزایر بود. در پی این تحولات، مکرون روابط سختگیرانه‌تری با الجزایر پیش گرفت و حتی با اعمال تحریم‌ها علیه این کشور، نشان داد که رویکرد خود را نسبت به مراکش تقویت کرده است.

در عرصه اقتصادی، روابط دو کشور در حال گسترش است و حجم تجارت دوجانبه فرانسه و مراکش در سال ۲۰۲۴ به رقم ۱۴.۸ میلیارد دلار رسیده است. این روابط اقتصادی به‌ویژه پس از پایان پاندمی کرونا بهبود یافته است. در عین حال، فرانسه با کاهش روابط تجاری و اقتصادی خود با الجزایر مواجه است. پس از بحران‌های دیپلماتیک با این کشور، محصولات فرانسه مانند غلات از بازار الجزایر حذف شده و موقعیت اقتصادی فرانسه در این کشور تضعیف شده است.

اما در عرصه ژئوپولیتیک، سیاست‌های فرانسه در آفریقا با چالش‌های زیادی روبه‌روست. این کشور به‌طور فزاینده‌ای در آفریقا و به‌ویژه در منطقه ساحل، ازدست‌دادن نفوذ را تجربه کرده است. به‌ویژه پس از سرنگونی دولت‌های قبلی در کشورهای مالی، بورکینافاسو و نیجر، فرانسه با درخواست این کشورها برای خروج نیروهای نظامی‌اش از منطقه روبه‌رو شده است. آخرین واحدهای نظامی فرانسه در ماه جولای از سنگال خارج شدند، که نشان‌دهنده کاهش شدید حضور نظامی فرانسه در منطقه است.

علاوه بر این، فرانسه با مشکلات جدی در حفظ روابط خود با دیگر کشورهای مغرب مواجه است. در الجزایر، روابط به بحران رسیده است و در تونس، قیس سعید، رئیس‌جمهور این کشور تلاش می‌کند تا دیپلماسی جدیدی را با ایتالیا و کشورهای حوزه خلیج‌فارس پیگیری کند. در لیبی نیز فرانسه نتوانسته روابط خود را بهبود بخشد و همچنان از خلیفه حفتر، فرمانده شرق لیبی، حمایت می‌کند که باعث تداوم بحران سیاسی در این کشور شده است.

با این حال، فرانسه هنوز می‌تواند بر روی دو کشور به‌عنوان واسطه‌های اصلی در آفریقا تکیه کند: مراکش و ساحل عاج. مراکش اکنون به یک گزینه اجتناب‌ناپذیر برای فرانسه تبدیل شده است که می‌تواند در سطح اقتصادی، دیپلماتیک و ژئوپولیتیک به‌عنوان یک شریک اصلی عمل کند. این کشور به‌ویژه با رشد بانکداری خود و موفقیت در صنعت صادراتی مانند صنعت خودرو، خود را به عنوان یک شریک معتبر برای فرانسه معرفی کرده است.

اما واقعیت این است که مراکش توانایی رهبری منطقه را ندارد. با وجود روابط اقتصادی مستحکم با فرانسه، مراکش از نظر اقتصادی با یک بدهی عمومی سنگین و تولید ناخالص داخلی کمتر از پنج درصد فرانسه، قادر به ایفای نقش یک نیروی محرک توسعه در منطقه نیست. علاوه بر این، مراکش به‌عنوان یک بازیگر دیپلماتیک مستقل و تاثیرگذار در آفریقا، به اندازه کافی نفوذ ندارد. این کشور در بحران‌های منطقه‌ای مانند بحران لیبی یا مسائل مربوط به کشورهایی مانند مالی، توگو و چاد نتواسته است به یک بازیگر تاثیرگذار تبدیل شود.

در نهایت، مراکش به طور فزاینده‌ای در تلاش است تا به‌عنوان یک واسطه برای کشورهای ساحلی به منظور دسترسی به دریا اقدام کند، اما این پیشنهادات به‌دلیل موقعیت جغرافیایی مراکش و محدودیت‌های دسترسی به مناطق ساحلی این کشور، به نظر غیرمنطقی می‌آید.

در مجموع، تصمیم مکرون برای تقویت روابط با مراکش، در حالی که در کوتاه‌مدت می‌تواند نتایج اقتصادی مثبت به همراه داشته باشد، در بلندمدت ممکن است به تضعیف بیشتر نفوذ فرانسه در منطقه و بروز بحران‌های دیپلماتیک بیشتر با کشورهای همسایه منجر شود./ منبع