قمار تعرفه‌ای آمریکا، جنوب جهانی را به هم نزدیک‌تر می‌کند

افزایش پنجاه‌درصدی تعرفه بر محصولات برزیلی از سوی دولت ترامپ فراتر از یک مناقشه تجاری است و نشانه‌ای از فرسایش هژمونی آمریکا و شتاب‌گرفتن روند شکل‌گیری جهان چندقطبی محسوب می‌شود. تلاش واشنگتن برای منزوی‌سازی و تنبیه شرکای راهبردی در جنوب جهانی نتیجه‌ای معکوس دارد و باعث نزدیکی بیشتر اقتصادهای نوظهور و تقویت سازوکارهایی می‌شود که وابستگی به آمریکا را کاهش می‌دهند. این شوک تعرفه‌ای در خلأ رخ نداده است. آمریکا طی دهه‌ها با ایجاد تصویری از قابلیت اعتماد و قدرت نرم در برزیل، خود را به‌عنوان الگو و شریک معرفی کرده بود، اما اقدامات اخیر این برداشت را تغییر داده است. علاوه بر تعرفه‌ها، اقداماتی یک‌جانبه همچون تلاش برای اجرای «قانون ماگینتسکی» علیه الکساندر د مورایس، قاضی دیوان عالی، به‌عنوان خصومت دیپلماتیک و خدشه به حاکمیت برزیل تلقی شده است. واکنش‌های آنلاین، بحث‌های عمومی و بازتاب‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد که بی‌احترامی واشنگتن باعث برانگیختن غرور ملی در سراسر طیف‌های سیاسی برزیل می‌شود.

در حالی که آمریکا بازار خود را می‌بندد، چین پیوندهایش با برزیل را عمیق‌تر می‌کند. پرونده قهوه، نمونه بارز این موضوع است. در شرایطی که کاخ سفید مانع صادرات یکی از شاخص‌ترین محصولات کشاورزی برزیل می‌شود، پکن مجوز ۱۸۳ شرکت جدید برزیلی را برای فروش قهوه به بازار چین صادر کرده است. این رویکرد صرفا تجاری نیست، بلکه اقدامی راهبردی است؛ جایی که واشنگتن دیوار می‌سازد، پکن پل می‌زند. همکاری دو کشور فراتر از قهوه گسترش یافته و سرمایه‌گذاری‌های چین در زیرساخت، انرژی، راه‌آهن، بنادر و صنایع تولیدی برزیل در حال افزایش است. این پروژه‌های بلندمدت، برزیل را بیش از پیش در معماری همکاری جنوب-جنوب جای می‌دهد و آسیب‌پذیری آن را در برابر تغییرات سیاسی آمریکا و شوک‌های تعرفه‌ای کاهش داده و در عین حال الگویی برای دیگر اقتصادهای نوظهور فراهم می‌کند.

وانگ یی، عضو دفتر سیاسی حزب کمونیست چین و رئیس دفتر کمیسیون مرکزی امور خارجی، در گفت‌وگوی تلفنی با سلسو آموریم، مشاور ارشد رئیس‌جمهور برزیل، بر تمایل چین به تعمیق همکاری‌های دوجانبه و استفاده از ثبات و مکمل‌بودن روابط برای خنثی‌سازی عدم قطعیت‌های خارجی تأکید کرد. او همچنین حمایت قاطع چین از حق توسعه برزیل و مخالفت با رویه‌های قهری مانند تعرفه‌های خودسرانه را اعلام کرد.

جنگ تعرفه‌ای آمریکا درسی برای کل جنوب جهانی است. استفاده تهاجمی از تعرفه‌ها و تحریم‌ها نشان داده که واشنگتن آماده به‌کارگیری ابزار تجارت و مالی برای تحمیل خواسته‌هایش است. این امر تلاش‌های جمعی برای ایجاد جایگزین‌ها از جمله پیشبرد سیاست «غیر دلاری‌سازی» توسط بریکس، تقویت سازوکارهای مالی منطقه‌ای و گسترش تجارت دوجانبه با ارزهای محلی را تسریع کرده است.

در این بستر، برزیل به‌عنوان یک بازیگر کلیدی در جهان چندقطبی ظاهر می‌شود؛ عضوی بنیان‌گذار در بریکس و قدرتی برجسته در کشاورزی، محیط زیست و انرژی. این کشور در حال گسترش ظرفیت رشد، تنوع‌بخشی به صادرات و تقویت خودمختاری راهبردی در هماهنگی با اقتصادهای نوظهور است. لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، روز چهارشنبه در مصاحبه با رویترز از برنامه خود برای تماس با رهبران چین و هند جهت بررسی واکنش مشترک بریکس به تعرفه‌های آمریکا خبر داد و یادآور شد که بریکس ۱۰ عضو در گروه ۲۰ دارد. هر اقدام یک‌جانبه آمریکا، این تصور را تقویت می‌کند که دوران تک‌قطبی رو به پایان است و کشورهای جنوب جهانی دیگر پذیرای اجبار اقتصادی نیستند. پیام این شوک تعرفه‌ای روشن است. برزیل با عمل‌گرایی و حفظ حاکمیت ملی قدرتمندتر می‌شود. آمریکا درها را می‌بندد، چین پنجره‌ها را می‌گشاید و بادهای تاریخ به‌سوی چندقطبی‌شدن می‌وزند؛ هرچه واشنگتن بیشتر بر سلسله‌مراتب قدیمی اصرار ورزد، نظم نوین جهانی سریع‌تر شکل می‌گیرد و جنوب جهانی از تماشاگر، به معمار سرنوشت خود بدل می‌شود./ منبع