بازگشت اعتماد به ‌نفس ایران

در ماه‌های اخیر، سخنرانی‌های آیت‌الله خامنه‌ای تصویری از افزایش اعتمادبه‌نفس جمهوری اسلامی ارائه داده است. او پس از شوک ناشی از جنگ دوازده‌روزه در خردادماه، ابتدا در سخنرانی روز ۲۶ ژوئن لحنی خسته و غیرمعمول داشت و بیشتر بر مضامین ملی‌گرایانه تأکید کرد تا ایدئولوژی اسلامی. اما در سخنرانی روز ۲۳ سپتامبر، گرچه همچنان حالت تدافعی داشت، از «عوامل دشمن در تهران» سخن گفت و هشدار داد که مذاکره مجدد با غرب به معنای «تسلیم و نابودی عزت ملی» است. او تأکید کرد «کلید پیشرفت کشور قوی‌تر شدن است»، در حالی که پیش‌تر ایران را به‌اندازه کافی نیرومند می‌دانست. با این‌ حال، در سخنرانی  روز ۲۰ اکتبر به‌کلی به لحن پیش از جنگ بازگشت و با لحنی پیروزمندانه اعلام کرد موشک‌های ایران توانسته‌اند مراکز مهم اسرائیل را نابود کنند و آمادگی دارند در صورت لزوم دوباره استفاده شوند. آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به اعتراضات آمریکا گفت میلیون‌ها نفر در ایالت‌های مختلف علیه ترامپ شعار می‌دهند.

در این چارچوب، تحلیل‌های داخلی ایران نیز همین دیدگاه را تأیید می‌کنند. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در مصاحبه‌ای با پرس‌تی‌وی در روز ۴ جولای مدعی شد «ایران در جنگ دوازده‌روزه واقعاً پیروز شد». او ضمن پذیرش ضربات اولیه اسرائیل، استدلال کرد که به‌مرور ایران برتری یافت و دشمن در میدان نبرد شکست خورد. لاریجانی با استناد به منابع اسرائیلی، از جمله ایهود اولمرت و بتسالل اسموتریچ و رسانه‌هایی چون کانال ۱۲ و معاریو، مدعی شد موشک‌های ایران خسارات جدی به اهدافی همچون پالایشگاه حیفا، پایگاه‌های نظامی و مراکز پژوهشی ازجمله مؤسسه وایزمن وارد کرده‌اند. او حتی از اظهارات ترامپ برای تأیید این ادعا استفاده کرد. لاریجانی گفت با وجود کاهش ذخایر موشکی ایران، سامانه‌های ضد موشکی اسرائیل و آمریکا نیز در حال اتمام بودند و تهران هرگز درخواست آتش‌بس نکرد؛ در حالی‌که اسرائیل «التماس پایان جنگ» را داشت. او توقف زودهنگام درگیری به دستور ترامپ را نشانه ترس واشنگتن و تل‌آویو دانست.

تهران با بزرگ‌نمایی ضعف‌های آمریکا و اسرائیل در پی بازدارندگی است، اما این برداشت اشتباه نباید از نظر واشنگتن دور بماند. آمریکا باید شواهد روشن و غیرقابل تردیدی واقعیت‌های میدانی را ارائه دهد، زیرا ایران اغلب آمار تلفات را بیش‌برآورد می‌کند. به نظر می‌رسد برخلاف تصور رایج در واشنگتن، تهران از شکست نظامی احساس ضعف ندارد و رهبران آن همچنان مطمئن‌اند که توان پاسخ به هر حمله احتمالی را دارند. همین اعتمادبه‌نفس موجب بی‌میلی نسبت به ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای شده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در روز ۳ نوامبر اعلام کرد تبادل پیام با واشنگتن به‌معنای ازسرگیری مذاکرات نیست و شرایط برای گفت‌وگوی معنادار فراهم نشده است.

در سخنرانی همان روز، آیت‌الله خامنه‌ای بار دیگر موضعی مقاوم اتخاذ کرد و گفت تا زمانی که آمریکا از حمایت اسرائیل و حضور نظامی در منطقه دست نکشد، امکان بازنگری در روابط وجود ندارد. در نتیجه، ایران خود را در موقعیت برتر می‌بیند و احتمال توافق پایدار با غرب اندک است. این وضعیت نشان می‌دهد جمهوری اسلامی قصد دارد با تکیه بر برنامه موشکی که اکنون بیش از شبکه‌های نیابتی برجسته شده توان بازدارندگی خود را تقویت کند. ایران در حال بازسازی کارخانه‌های موشکی تخریب‌شده با کمک فناوری‌های دوگانه از چین است و این روند، شاخص مهم‌تری از برنامه هسته‌ای برای سنجش سطح اعتمادبه‌نفس و جهت‌گیری آینده تهران به شمار می‌رود./ منبع