چگونه روابط با چین را در یک ماه به خطر بیندازیم؟

در روز ۷ نوامبر، سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، اعلام کرد که حمله چین به تایوان می‌تواند «وضعیتی باشد که بقای ژاپن را تهدید کند» و این به این معناست که ژاپن ممکن است در صورت وقوع چنین حمله‌ای، برای مقابله با تهدید، نیروهای دفاعی خود را اعزام کند. این اظهارات موجب بحران در روابط چین و ژاپن شد، زیرا آن‌ها بازتابی از تغییرات اساسی در سیاست امنیتی ژاپن و همکاری‌های دفاعی این کشور با ایالات متحده است.

در این راستا، مسأله اصلی بر سر قانون «وضعیت تهدیدکننده بقای ژاپن» است که در سال ۲۰۱۵ توسط مجلس ژاپن تصویب شد. این قانون اجازه می‌دهد که ژاپن حتی در صورتی که خود مورد حمله قرار نگیرد، در شرایط خاص از حق دفاع جمعی استفاده کند. قانون مذکور سه شرط دارد: نخست، حمله به یک کشور که روابط نزدیکی با ژاپن دارد، باید بقای ژاپن را تهدید کند. دوم، هیچ روش دیگری برای دفع این حمله وجود نداشته باشد. سوم، استفاده از نیروی نظامی باید به حداقل ممکن محدود شود.

در سال ۲۰۱۵، دولت ژاپن تأکید کرد که طبق این قانون، نیروهای دفاعی ژاپن تنها برای دفاع از خاک این کشور استفاده خواهند شد و هیچ‌گونه دخالت نظامی در کشورهای دیگر نخواهند داشت. در گذشته، ژاپن تایوان را به‌عنوان یک کشور مستقل به‌رسمیت نمی‌شناخت و به همین دلیل، حمله چین به تایوان نمی‌توانست «وضعیت تهدیدکننده بقای ژاپن» محسوب شود. با این حال، پس از بازنشستگی شینزو آبه، نخست‌وزیر پیشین ژاپن، این دیدگاه تغییر کرد. شینزو آبه به‌طور آشکار حمایت بیشتری از تایوان کرد و در سال ۲۰۲۱ اعلام کرد که بحران تایوان، بحران ژاپن نیز خواهد بود.

پس از آبه، تارو آسو، معاون نخست‌وزیر پیشین نیز در اظهارات مشابهی اعلام کرد که در صورت حمله چین به تایوان، ژاپن باید به همراه ایالات متحده از تایوان دفاع کند. همچنین، تاکاایچی در دو نوبت، در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۴، به این موضوع اشاره کرده بود که احتمال اعزام نیروهای دفاعی ژاپن در صورت بحران تایوان وجود دارد.

این اظهارات تاکایچی نگرانی‌هایی را در میان کارشناسان حقوقی و سیاستمداران ژاپنی ایجاد کرده است. به‌ویژه، برخی معتقدند که او ممکن است تفسیر گسترده‌ای از قانون «وضعیت تهدیدکننده بقای ژاپن» ارائه دهد که فراتر از آنچه در سال ۲۰۱۵ تعیین شد، باشد. تاکایچی در پاسخ به انتقادات، اظهار داشت که در صورتی که چین به تایوان حمله کند و در این راستا از نیروی نظامی استفاده کند، این می‌تواند یک «وضعیت تهدیدکننده بقای ژاپن» باشد. این سخنان از آن جهت قابل توجه است که تاکایچی هیچ اشاره‌ای به حمله چین به نیروهای ایالات متحده نکرد و این به این معنا بود که حتی حمله چین به تایوان به‌تنهایی می‌تواند تهدیدی برای بقای ژاپن محسوب شود.

این اظهارات تاکایچی به‌شدت چین را خشمگین کرد، چرا که این تغییرات در سیاست‌های دفاعی ژاپن و همکاری‌های آن با ایالات متحده را به‌طور مستقیم به چالش می‌کشید. از منظر چین، هرگونه دخالت ژاپن در تایوان تهدیدی برای حاکمیت چین محسوب می‌شود و می‌تواند باعث تشدید بحران گردد.

در واکنش به این وضعیت، ژاپن باید بر اساس سیاست‌های خود، تأکید کند که تایوان را به‌عنوان یک کشور مستقل به‌رسمیت نمی‌شناسد و از هرگونه تغییر یک‌جانبه وضعیت تایوان مخالفت می‌کند. همچنین، باید تأکید کند که حتی در شرایط «وضعیت تهدیدکننده بقای ژاپن»، نیروهای دفاعی ژاپن تنها به دفاع از خاک این کشور محدود خواهند بود و از نیروی نظامی برای مقابله با بحران‌ها در خارج از مرزهای ژاپن استفاده نخواهند کرد. این موضع‌گیری‌ها می‌تواند به ژاپن کمک کند تا بحران روابط خود با چین را کاهش دهد و به تثبیت وضعیت موجود کمک کند./ منبع