فصل جدید بریکس؛ از اقتصاد تا امنیت

نشست اخیر مشاوران امنیت ملی بریکس در دهلی‌نو نشان می‌دهد که این گروه، با فراتر رفتن از همکاری‌های اقتصادی صرف، در حال تبدیل شدن به یک پلتفرم مهم برای شکل دادن به دستور کار امنیتی جهان چندقطبی آینده است.

به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «فصل جدید بریکس؛ از اقتصاد تا امنیت» به قلم لادیسلاو زمانک (Ladislav Zemánek) در راشا تودی (RussiaToday) منتشر شده است. این یادداشت استدلال می‌کند که بریکس از یک ائتلاف صرفاً اقتصادی در حال تحول به یک پلتفرم جامع برای بحث در مورد مسائل امنیتی است. نشست اخیر مشاوران امنیت ملی در دهلی‌نو، که بر چالش‌های امنیتی غیرسنتی تمرکز داشت، نشان‌دهنده این تغییر و جاه‌طلبی‌های رو به رشد این گروه برای شکل دادن به دستور کار امنیتی جهان چندقطبی است. در ادامه، خلاصه این یادداشت را می‌خوانید.

چندی پیش، بریکس عمدتاً به عنوان یک مخفف اقتصادی تلقی می‌شد؛ ائتلافی سست از قدرت‌های نوظهور که با جاه‌طلبی خود برای تغییر شکل امور مالی جهانی و دادن صدایی قوی‌تر به جهان در حال توسعه، متحد شده بودند، اما امروز، این تصویر به سرعت در حال منسوخ شدن است. با گسترش جنگ‌ها، شکاف در زنجیره‌های تأمین، افزایش تهدیدات سایبری و تلاش نهادهای بین‌المللی برای همگام شدن با دنیای پرآشوب، بریکس جاه‌طلبی‌های خود را گسترش می‌دهد. آنچه به عنوان یک مشارکت اقتصادی آغاز شد، به طور پیوسته در حال تبدیل شدن به پلتفرمی است که در آن قدرت‌های نوظهور بزرگ نه تنها در مورد رفاه، بلکه در مورد امنیت نیز بحث می‌کنند. این تغییر در اواخر ماه ژوئن در دهلی‌نو، جایی که هند میزبان شانزدهمین نشست مشاوران امنیت ملی بریکس بود، به طور کامل به نمایش گذاشته شد. این نشست دو روزه بسیار فراتر از یک گردهمایی دیپلماتیک معمولی بود و نگاهی اولیه به آنچه می‌تواند به یک بعد امنیتی ساختارمندتر در چارچوب گسترش‌یافته بریکس تبدیل شود، ارائه داد.

زمان‌بندی این نشست نمی‌توانست مهم‌تر از این باشد. این نشست که بلافاصله پس از جنگ ایران برگزار شد، کشورهایی را گرد هم آورد که اولویت‌هایشان همیشه همسو نیست. با این حال، پیام برآمده از دهلی‌نو روشن بود: با تکه‌تکه شدن بیشتر چشم‌انداز بین‌المللی، چالش‌های امنیتی به‌طور فزاینده‌ای نیازمند کانال‌های گسترده‌تری از مشاوره و همکاری هستند. شرکت‌کنندگان بر آنچه «چالش‌های امنیتی غیرسنتی» می‌نامیدند، تمرکز کردند. دستور کار بسیار فراتر از امور نظامی متعارف بود و شامل امنیت انرژی، امنیت غذایی، زنجیره‌های تأمین مقاوم، امنیت سایبری، تروریسم و فناوری‌های نوظهور مورد استفاده سازمان‌های افراطی می‌شد. این اولویت‌ها نشان می‌دهد که چگونه خود مفهوم امنیت در حال بازتعریف است. اولویت‌های خود هند نیز بازتاب‌دهنده این نگرانی‌ها بود و بر حفاظت از زنجیره‌های تأمین جهانی در دوران درگیری‌های مسلحانه، تقویت همکاری‌های ضدتروریسم و بهبود پاسخ به تهدیدات سایبری تأکید داشت. این نشست با توافق برای تعمیق به اشتراک‌گذاری اطلاعات و تقویت هماهنگی میان نهادهای انتظامی بریکس به پایان رسید.

دیدگاه‌های متفاوت اعضای بریکس در مورد بحران غرب آسیا، به جای جلوگیری از همکاری، یکی از ویژگی‌های متمایز این گروه را نشان می‌دهد. بریکس برخلاف ائتلاف‌های نظامی که اغلب اعضا را ملزم به اتخاذ مواضع سیاسی مشترک می‌کنند، عمدتاً از طریق اجماع‌سازی میان کشورهایی با منافع متنوع عمل می‌کند. همچنین، در افتتاحیه این نشست، آجیت دووال، مشاور امنیت ملی هند، جهانی را توصیف کرد که با درگیری‌های نظامی، عدم قطعیت ژئوپلیتیکی و فشارهای اقتصادی مشخص می‌شود و استدلال کرد که نهادهای بین‌المللی موجود در پاسخگویی مؤثر به این چالش‌ها با مشکل مواجه هستند. وانگ یی، وزیر خارجه چین، نیز خواستار دیدگاهی از امنیت مشترک، جامع و فراگیر به جای امنیت مبتنی بر ائتلاف‌های انحصاری شد. سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، نیز بر مکانیسم‌های نهادی قوی‌تر در بریکس برای پاسخگویی جمعی به بحران‌های نوظهور تأکید کرد. شاید بزرگ‌ترین اهمیت این نشست، کمتر در توافقات خاص حاصل شده و بیشتر در این واقعیت نهفته باشد که اصلاً برگزار شد. بریکس بعید است به یک اتحاد نظامی رسمی تبدیل شود، اما گفتگوی امنیتی در حال گسترش آن، بازتاب‌دهنده یک تحول گسترده‌تر در سیاست بین‌الملل است. تکامل بریکس به یک مجمع که هم به مسائل اقتصادی و هم امنیتی می‌پردازد، ارزش تماشا را دارد، نه به این دلیل که اختلافات ژئوپلیتیکی امروز را حل کرده، بلکه به این دلیل که یکی از واضح‌ترین تلاش‌ها برای مدیریت آن‌ها در یک جهان چندقطبی را نمایندگی می‌کند./منبع