آب‌های متلاطم خزر؛ گسترش پهپادهای جنگی
گسترش پهپادهای دریایی و تقویت صنایع دفاعی آذربایجان، بازتابی از تغییر الگوی امنیتی دریای خزر تحت تأثیر جنگ‌های اوکراین و غرب آسیا است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «آب‌های متلاطم خزر؛ گسترش پهپادهای جنگی» به قلم فواد شهبازوف (Fuad Shahbazov)در مرکز تحلیل سیاست اروپا (Center for European Policy Analysis) منتشر شده است. نویسنده بررسی می‌کند که چگونه سرریز جنگ‌های اروپا و غرب آسیا، آذربایجان را به تقویت توان دریایی، توسعه سامانه‌های بدون سرنشین، گسترش همکاری‌های دفاعی و افزایش ظرفیت تولید داخلی برای ایجاد بازدارندگی سوق داده است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
آذربایجان با توجه به سرریز جنگ‌های اروپا و غرب آسیا به دریای خزر، در حال تقویت توان دفاعی و دریایی خود است تا بازدارندگی بیشتری ایجاد کند. این کشور که در جنگ سال ۲۰۲۰ با ارمنستان از پهپادها استفاده کرد، اکنون به‌سمت سامانه‌های بدون سرنشین دریایی حرکت کرده و حضور دریایی خود را تقویت می‌کند. الهام علی‌اف در روز ۶ سپتامبر، در ستاد نیروهای دریایی، دو سکوی جدید را معرفی کرد: شناور سطحی بدون سرنشین سالوو (SALVO) ساخت ترکیه با طول ۴۹ فوت و پهپاد انتحاری دریایی کایرا (KAYRA). هر دو سامانه در آذربایجان تولید می‌شوند، هرچند شمار آنها اعلام نشده است.
مصونیت دریای خزر از جنگ، با حملات اوکراین به اهداف روسیه و حملات اسرائیل به تأسیسات و شناورهای نظامی ایران از میان رفته است. آذربایجان با الهام از تجربه جنگ دریایی اوکراین، تولید داخلی تسلیحات و ظرفیت‌های صنعتی دفاعی را افزایش داده و شرکای دفاعی خود را متنوع کرده است. این کشور در آگوست ۲۰۲۵ خرید سالووی مجهز را معرفی کرد. همچنین در سال ۲۰۱۸ برای ساخت مشترک چهار فروند ناو جنگی با ترکیه توافق کرد و با اسرائیل تولید مشترک قایق‌های گشتی سریع شلداگ (Shaldag) را آغاز کرده است.
باکو از سال ۲۰۱۵ توسعه منظم ناوگان پهپادی خود را آغاز کرده و در قفقاز جنوبی جایگاه مهمی در جنگ‌افزارهای بدون سرنشین به‌دست آورده است. جنگ اوکراین، درگیری آمریکا و ایران در همسایگی آذربایجان و حملات موشکی در خزر، این کشور را به تقویت ناوگان در خزر واداشته است. باکو از ایجاد ائتلاف دریایی با قزاقستان و ترکیه و تا حدی ترکمنستان حمایت کرده است. تولید سالوو نیز حاصل همکاری شرکت میراس و کشتی‌ساز ترکیه‌ای دیرسان است و نشان‌دهنده حرکت از واردات تسلیحات پیشرفته به‌سمت تولید و نگهداری داخلی است.
شناورهای جدید می‌توانند گشت‌زنی، شناسایی و مقابله با اهداف سطحی را تسهیل کنند. این موضوع برای آذربایجان به‌دلیل اهمیت راهبردی «دالان میانی» و «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی» مهم است. روابط با روسیه و ایران نیز گرم نبوده است؛ روسیه در سال ۲۰۲۴ یک هواپیمای غیرنظامی آذربایجانی را سرنگون کرد و ایران در مرز جنوبی آذربایجان رزمایش‌هایی برگزار کرده است، هرچند تهدید فوری درگیری وجود ندارد.
باکو به شلیک موشک‌های دوربرد کالیبر از ناوگان روسیه در خزر علیه زیرساخت‌های اوکراین توجه کرده و احتمالاً همین مسئله در خرید سامانه موشک کروز ضدکشتی نسل پنجم آیس بریکر (Ice-Breaker) ساخت اسرائیل مؤثر بوده است. با این حال، آذربایجان می‌داند که موشک‌های ضدکشتی و شناورهای بدون سرنشین جایگزین نیروی دریایی متعارف نمی‌شوند. این کشور توسعه نیروی دریایی و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای را دنبال می‌کند. رزمایش‌های خزری-۲۰۲۳، نسیم خزر-۲۰۲۵ و خزری-۲۰۲۵ میان آذربایجان و قزاقستان، بر دفاع از دالان میانی و زیرساخت‌های نفت و گاز، مقابله با خرابکاری زیرآبی و تهدید مین‌ها متمرکز بوده‌اند.
تجربه اوکراین نشان داده است که پهپادهای ارزان‌قیمت می‌توانند به کشوری کوچک و فاقد نیروی دریایی قدرتمند امکان واردکردن خسارت جدی به رقیبی قوی‌تر را بدهند. آذربایجان با توسعه سامانه‌های بدون سرنشین دریایی و زمینی و گسترش همکاری با اوکراین، به‌دنبال ایجاد چنان سطحی از تسلیحات است که هزینه حمله به این کشور را افزایش دهد و نقش بازدارندگی آن را تقویت کند./ منبع