چگونه روسیه می‌تواند صلح در قفقاز جنوبی را از بین ببرد
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چگونه روسیه می‌تواند صلح در قفقاز جنوبی را از بین ببرد» نوشته موراد نصیب‌اف (Murad Nasibov) و منتشرشده در کامن‌اسپیس (Commonspace)، به بررسی گزینه‌های احتمالی خرابکاری روسیه در روند صلح میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان می‌پردازد. این یادداشت دو سناریوی مداخله‌جویانه نظامی و سیاسی را تحلیل می‌کند که در صورت اجرا، می‌توانند توازن منطقه‌ای را دگرگون سازند. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
با وجود حرکت ارمنستان و جمهوری آذربایجان به‌سوی توافق صلح پس از دهه‌ها دشمنی، تنش این دو کشور با روسیه در حال افزایش است. کاهش نفوذ روسیه در قفقاز جنوبی، با تحقق صلح میان ایروان و باکو، می‌تواند به پایان هژمونی تاریخی مسکو در منطقه منجر شود و مسیر را برای اتصال تجاری گسترده‌تر بین‌المللی هموار سازد. در این وضعیت، روسیه میان پذیرش شرایط جدید و تلاش برای تخریب روند صلح قرار گرفته است. شواهد موجود نشان می‌دهد که مسیر دوم، یعنی ایجاد بی‌ثباتی و مداخله‌جویی، محتمل‌تر است.
گزارش‌های اخیر درباره تحرکات نظامی در پایگاه روسیه در گیومری ارمنستان، به‌رغم نیاز شدید مسکو به نیروهای نظامی در جنگ اوکراین، نشانه‌ای از امکان اجرای سناریوهای خرابکارانه روسیه در منطقه است. این تحرکات می‌تواند به یکی از دو سناریوی عمده مداخله نظامی بینجامد.
سناریوی اول، بحران داخلی در ارمنستان را هدف قرار می‌دهد. در آستانه انتخابات، پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان با کاهش محبوبیت و فشار مخالفان طرفدار روسیه روبه‌روست. در صورت بروز ناآرامی و اغتشاش، روسیه ممکن است از طریق سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) به بهانه حفظ ثبات وارد عمل شود. این مدل پیش‌تر در قزاقستان در سال ۲۰۲۲ به‌کار گرفته شده است. اگر نخست‌وزیر و جانشینش کنار گذاشته شوند، شرایطی مبهم ایجاد می‌شود که ممکن است رئیس‌جمهور را که نفوذ سیاسی کمتری دارد، تحت‌فشار قرار دهد تا درخواست مداخله از سوی سازمان پیمان امنیت جمعی را مطرح کند. حتی بدون این مسیر، روسیه می‌تواند به توافق‌نامه دوجانبه همکاری دفاعی سال ۱۹۹۷ با ارمنستان استناد کرده و بدون توجه به مبنای قانونی کامل، نیروهای خود را وارد صحنه کند. پس از سرنگونی دولت و روی‌کارآمدن یک حکومت همسو، نیروها به پایگاه گیومری بازمی‌گردند.
سناریوی دوم مربوط به کریدور زنگزور است. اگر ارمنستان کنترل این مسیر راهبردی را به یک نهاد یا شرکت غربی واگذار کند، روسیه ممکن است آن را مداخله خارجی تلقی کرده و با استناد به توافق‌نامه‌های موجود مانند سازمان پیمان امنیت جمعی یا بیانیه سه‌جانبه ۹ نوامبر ۲۰۲۰، نیروهای خود را وارد استان سیونیک کند. در این شرایط، دولت ارمنستان باید میان پذیرش اقدام روسیه یا برخورد با آن به‌عنوان تجاوز نظامی یکی را انتخاب کند. اگرچه نیروهای مرزبانی روسیه در سال ۲۰۲۴ از این منطقه خارج شدند، ساختار فرماندهی آن‌ها همچنان در گیومری حفظ شده است و امکان مداخله سریع وجود دارد. این وضعیت شباهت زیادی به استقرار ناگهانی نیروهای روسی در قره‌باغ در سال ۲۰۲۰ دارد.
در هر دو سناریو، نبود پایه حقوقی قوی مانع مداخله روسیه نخواهد بود. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که مسکو بدون توجه به چارچوب‌های قانونی، برای حفظ نفوذ ژئوپلیتیکی خود اقدام می‌کند. چنین تحرکاتی پیامی آشکار به جمهوری آذربایجان نیز خواهد بود، هرچند احتمال مداخله مستقیم در آن کشور پایین‌تر است، زیرا باکو از حمایت ترکیه برخوردار است و انسجام سیاسی بیشتری دارد. بنابراین، ارمنستان در شرایط کنونی آسیب‌پذیرترین حلقه در منطقه قفقاز جنوبی به شمار می‌رود./ منبع
