سفر الشرع به مسکو؛ اهمیت و زمینه‌ها

احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، در نخستین دیدار رسمی خود با ولادیمیر پوتین در مسکو، درباره آینده روابط دوجانبه و نقش روسیه در بازسازی سوریه گفت‌وگو کرد. این دیدار در شرایطی انجام شد که پس از سقوط دولت اسد، تداوم و ماهیت روابط دمشق و مسکو در ابهام قرار داشت. طی ماه‌های اخیر مقام‌های دو کشور دیدارهایی برای ارزیابی همکاری‌های آینده، به‌ویژه در حوزه انرژی و بازسازی، برگزار کرده‌اند که نشان از تمایل متقابل برای حفظ مشارکت دارد. برای روسیه، حفظ پایگاه‌های نظامی در حمیمیم و طرطوس اهمیت راهبردی دارد، زیرا این تنها پایگاه‌هایش در منطقه‌اند که امکان تداوم نفوذ منطقه‌ای را بدون تحمیل هزینه‌های جنگ اوکراین فراهم می‌کنند. حضور نظامی روسیه در سوریه، پیوندی حیاتی میان حوزه مدیترانه شرقی و آفریقا ایجاد کرده و به مسکو اجازه می‌دهد شبکه نفوذ خود را از لیبی تا ساحل گسترش دهد.

گفت‌وگوهای اخیر دو کشور بر بازسازی زیرساخت‌های حیاتی سوریه در بخش‌های انرژی، حمل‌ونقل و راه‌آهن تمرکز داشت. روسیه در پی تثبیت نفوذ خود از طریق تفاهم تاکتیکی با دولت جدید سوریه است تا حضور بلندمدت و مستمر در منطقه تضمین شود. شرکت‌های روسی تمایل دارند فعالیت‌های خود در بخش نفت سوریه را گسترش دهند و در میادین جدید سرمایه‌گذاری کنند. این حضور اقتصادی مکمل نفوذ نظامی مسکو است و فرصتی برای دور زدن تحریم‌ها از طریق مبادلات و سرمایه‌گذاری فراهم می‌آورد.

در مقابل، سوریه به‌شدت به روسیه در زمینه امنیت غذایی، انرژی و دفاع وابسته است و این نابرابری ساختاری در روابط دو کشور باقی مانده است. نیروهای مسلح سوریه همچنان متکی بر سامانه‌های تسلیحاتی روسی‌اند و به دلیل ضعف زیرساخت‌ها و محدودیت اقتصادی، قادر به جایگزینی سریع آن‌ها نیستند. بخش انرژی سوریه نیز آسیب‌دیده و وابسته به واردات است. در این چارچوب، روسیه با ارسال حدود ۲.۶ میلیون بشکه نفت از قطب شمال، جایگزین محموله‌های متوقف‌شده ایران شده و به پایداری پالایشگاه‌های سوریه کمک کرده است. نقش مسکو در بازسازی بخش انرژی برای بازیابی ظرفیت تولید، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و بازگشت سوریه به بازارهای منطقه‌ای حیاتی تلقی می‌شود.

از منظر سیاسی، دمشق به حمایت دیپلماتیک روسیه در شورای امنیت نیاز دارد تا مانع از تصویب قطعنامه‌های علیه خود شود و مشروعیت بین‌المللی‌اش را بازسازی کند. در این دیدار، الشرع بر اصول حاکمیت و تمامیت ارضی تأکید و اطمینان از عدم تسلیح نیروهای باقی‌مانده اسد را خواستار شد تا از بی‌ثباتی جلوگیری شود. دولت سوریه تاکنون از هرگونه تنش‌زایی با مسکو پرهیز کرده و موضوع استرداد اسد را در چارچوبی محتاطانه پیگیری می‌کند تا همکاری‌های راهبردی آسیب نبیند.

در سطح منطقه‌ای، افزایش حملات اسرائیل و نگرانی‌های امنیتی دمشق، دولت سوریه را وادار کرده میان روابطش با آمریکا و روسیه توازن برقرار کند. واشنگتن نگران بازگشت کامل سوریه به مدار مسکو است و برخی فشارها برای لغو تحریم‌ها با هدف حفظ نفوذ بر دمشق افزایش یافته است. سوریه می‌کوشد با بهره‌گیری از رقابت واشنگتن و مسکو، استقلال و فضای مانور دیپلماتیک خود را بازیابد. در نهایت، سیاست خارجی جدید سوریه بر پایه واقع‌گرایی و تنوع‌بخشی به روابط استوار است؛ هرچند کمبود گزینه‌های جایگزین موجب می‌شود تداوم شراکت با روسیه برای آینده بازسازی و امنیت کشور تعیین‌کننده باقی بماند./ منبع