تناقض تشدید تنش روسیه و پاسخ ناتو

در روزهای ۹ و ۱۰ سپتامبر یک حمله پهپادی بی‌سابقه از سوی روسیه متوجه خاک لهستان شد؛ طی این حمله، حدود ۲۴ فروند پهپاد که عمدتاً از چوب و فوم ساخته شده و هزینه هرکدام حدود ده هزار یورو برآورد شده است، از چهار نقطه روسیه به پرواز درآمدند. شماری از این پهپادها هدف قرار گرفتند، برخی سرنگون شده و تعدادی نیز صدها کیلومتر در درون خاک لهستان پیش رفتند. بررسی مسیر پنج پهپاد نشان داد که مقصد آنها فرودگاه رزژوف ژاشیونکا بوده که از مراکز مهم لجستیکی ناتو در لهستان محسوب می‌شود؛ اقدامی که مقام‌های لهستانی آن را تحریک‌آمیز و بی‌سابقه توصیف کردند. ناتو بلافاصله سطح هشدار هوایی و نظارتی را افزایش داد و لهستان با فوریت دفاع هوایی خود را با استفاده از هواپیماهای اف-۱۶ و اف-۳۵ هلندی، سامانه پدافندی پاتریوت آلمان و هواپیمای راداری آواکس ایتالیا فعال کرد. ناتو در چارچوب عملیات «نگهبان شرق» تدابیر سخت‌گیرانه‌تری در پیش گرفت.

تنها سه روز بعد، پهپاد ساخت روسیه حریم هوایی رومانی را نقض کرد و در ادامه جنگنده‌های میگ-۳۱ روسیه به مدت دوازده دقیقه وارد آسمان استونی شدند. مسکو این اتهامات را رد کرد و مدعی شد جنگنده‌ها از آب‌های بین‌المللی به سوی کالینینگراد در حرکت بودند. همزمان، فعالیت پهپادها موجب تعطیلی موقت فرودگاه‌های اسلو و کپنهاگ شد. مقام‌های دانمارک این حمله را مهم‌ترین تهدید علیه زیرساخت‌های حیاتی کشور توصیف و بر لزوم هشیاری تاکید کردند.

این رخدادها منعکس‌کننده راهبرد روسیه برای آزمون واکنش ناتو از طریق اقدامات نامتقارن، خرابکاری، هک زیرساخت‌ها و عملیات اطلاعاتی است تا ضمن ارزیابی آسیب‌پذیری، انسجام داخلی ائتلاف را تضعیف کنند. هدف کرملین از نهادینه‌سازی این رخدادها، ایجاد عادی‌سازی و بی‌ثبات‌سازی تدریجی جوامع اروپایی است. از دیگر اقدامات مکرر روسیه می‌توان به ایجاد اختلال در سامانه‌های موقعیت‌یاب در منطقه بالتیک، اخلال در ترافیک هوایی و عملیات دریایی اشاره کرد.

رفتار روسیه حاکی از سنجش چندوجهی سیستم دفاع هوایی ناتو و زمان واکنش نیروی هوایی متحدان است. همچنین، هزینه بالای سامانه‌های دفاع هوایی در برابر پهپادهای ارزان‌قیمت نقطه‌ضعف مهمی برای ناتو ایجاد می‌کند و تداوم چنین حملاتی می‌تواند موجودی و بودجه دفاعی اعضا را تضعیف کند. این موضوع باعث شده ناتو درخواست افزایش چهار برابری ظرفیت پدافندی خود را مطرح کند. شماری از اعضا به‌دنبال تجهیز به اسلحه لیزری و موشک‌های ارزان‌تر هدایت‌شونده هستند.

در بعد سیاسی نیز واکنش متحدان اروپایی سریع و قاطع بود و لهستان رسماً ماده چهارم پیمان واشنگتن را فعال کرد. استونی نیز طی هفته‌های اخیر چنین اقدامی انجام داد و رایزنی‌های فوری میان اعضا برقرار شد؛ در حالی که شفافیت سیاست ناتو به‌دنبال وقوع این رخدادها افزایش یافته است. شش کشور اروپایی اعلام کردند که آماده‌اند در مقابل هرگونه تجاوز از نیروی نظامی استفاده کنند؛ لیتوانی به نیروهای خود مجوز ساقط‌کردن پهپادها حتی در زمان صلح را داده است. اگرچه رئیس‌جمهور ایالات متحده نیز پس از موضع اولیه مبهم خود بر ضرورت واکنش قاطع تاکید کرد، اما همچنان مسئله پشتیبانی عملی واشنگتن محل سوال است.

تغییر تاکتیک روسیه از اقدامات محدود به حملات گسترده‌تر نشان می‌دهد که آزمون اراده ناتو و تکرار این رخدادها می‌تواند خطر سوءتفاهم و گسترش درگیری را افزایش دهد. نمونه موردی سرنگونی جنگنده روسی توسط ترکیه در سال دوهزار و پانزده یادآور آن است که یک تصمیم لحظه‌ای در شرایط بحران می‌تواند پیامدهای پیش‌بینی‌نشده‌ای داشته باشد و ضرورت مدیریت بحران و وحدت راهبردی در این شرایط افزایش یافته است./ منبع