آیا زلنسکی می‌تواند به ترامپ اعتماد کند؟

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در موقعیتی دشوار قرار دارد که بخش بزرگی از آینده کشورش به این بستگی دارد که تا چه اندازه بتواند به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعتماد کند. ترامپ در دیداری که در کاخ سفید با زلنسکی و شماری از رهبران اروپایی برگزار شد، وعده‌هایی مبهم درباره تضمین‌های امنیتی برای اوکراین مطرح کرد و گفت: «ما مطمئن می‌شویم که این کار انجام شود. اگر بتوانیم به صلح برسیم، مطمئنم که نتیجه می‌دهد.» با این حال، سابقه ترامپ در تغییر مواضع، احساسات متغیرش درباره بحران‌های بین‌المللی و رفتارهای دیپلماتیک غیرقابل پیش‌بینی‌اش، مسئله اعتماد را به چالشی جدی تبدیل کرده است.

در پایان این دیدار، ارزیابی‌های مثبتی از سوی رهبران اروپایی مطرح شد و گام‌هایی برای احتمال دیدار زلنسکی و پوتین در محلی نامشخص برداشته شد. اما مسئله اصلی این است که آیا ترامپ به وعده‌هایش پایبند خواهد بود یا خیر. زلنسکی، که کشورش بیش از سه سال است درگیر جنگی تمام‌عیار با روسیه است، نمی‌تواند صرفاً به تضمین‌های سیاسی و غیررسمی اکتفا کند. به گفته ویلیام تیلور، سفیر سابق آمریکا در اوکراین، چنین اطمینان‌هایی برای اوکراین کافی نیست و الزامات امنیتی واقعی‌تری نیاز است.

زلنسکی پس از این دیدار اعلام کرد که بحث‌هایی در زمینه خرید ۹۰ میلیارد دلار سلاح از آمریکا از طریق اروپا و همچنین خرید پهپاد از اوکراین توسط ایالات متحده مطرح شده، اما هنوز توافق رسمی صورت نگرفته است. موضع ترامپ در مورد مشارکت آمریکا در تضمین‌های امنیتی برای اوکراین تغییری محسوس نسبت به دیدگاه پیشین او محسوب می‌شود، چراکه پیش از این، او تاکید داشت که این مسئولیت باید بر دوش اروپایی‌ها باشد.

علاوه بر این تغییر، ترامپ تنها چند روز پیش تهدید کرده بود که در صورت خودداری پوتین از آتش‌بس فوری، با «عواقب شدید» مواجه خواهد شد. اما پس از دیداری که با پوتین در آلاسکا داشت، از این موضع عقب‌نشینی کرد و با ترجیح پوتین برای توافقی جامع‌تر بدون توقف فوری درگیری‌ها هم‌سو شد. پس از آن، فشار خود را متوجه زلنسکی کرد و گفت که رئیس‌جمهور اوکراین می‌تواند «بلافاصله» جنگ را پایان دهد، اگر بخواهد.

دستیاران ترامپ دیدارهای او با پوتین و زلنسکی را گامی مهم به‌‌سوی صلح قلمداد کردند. رهبران اروپایی نیز از تلاش‌های ترامپ برای رساندن پوتین و زلنسکی به میز مذاکره استقبال کردند، هرچند هیچ طرح روشنی درباره روند صلح ارائه نشده است. مارک روته، دبیرکل ناتو، پس از نشست با دونالد ترامپ گفت: «اینکه گفته‌اید حاضر به مشارکت در تضمین‌های امنیتی هستید، گام بزرگی است. واقعاً یک پیشرفت محسوب می‌شود.»

با این حال، هیچ جزئیات مشخصی درباره میزان مشارکت ایالات متحده در چنین طرحی مطرح نشده است. به باور دنیل فراید، سفیر پیشین آمریکا در لهستان، یکی از گزینه‌های قابل‌قبول برای اوکراین می‌تواند این باشد که کشورهای اروپایی تعهد دهند که در صورت حمله مجدد روسیه، تجهیزات نظامی در داخل خاک اوکراین مستقر کنند و ترامپ نیز از طریق حضور دفاعی در کشورهای همسایه از این اقدامات پشتیبانی کند.

فراید معتقد است که زلنسکی تنها به تضمین‌های لفظی بسنده نخواهد کرد و در تلاش خواهد بود مکانیزم‌های عملی و روشن این تضمین‌ها را مشخص کند. در کنار بحران اوکراین، ترامپ در مسائل دیگر نیز سابقه‌ای از تغییر موضع داشته است. او در موضوع نوار غزه تهدید کرده بود که در صورت عدم آزادی گروگان‌ها، «جهنم» را بر سر حماس نازل خواهد کرد، اما پس از مدتی از فاجعه انسانی در غزه فاصله گرفت. همچنین، بارها تهدید به اعمال تعرفه‌های سنگین کرده ولی در موارد زیادی در آخرین لحظه عقب‌نشینی کرده است. او حتی زمانی از جابجایی اجباری فلسطینی‌ها سخن گفت، اما به‌دلیل فشار کشورهای عربی از این طرح صرف‌نظر کرد.

رویکرد ترامپ در برابر پوتین نیز متغیر بوده است؛ گاهی از همکاری با او برای دستیابی به صلح سخن گفته و گاهی تهدید به اعمال تحریم‌های شدید اقتصادی کرده است. در لحظه‌ای صریح، ترامپ اذعان کرد که پایان‌‌دادن به جنگ اوکراین، که قبلاً وعده داده بود در «۲۴ ساعت» آن را به اتمام خواهد رساند، به‌مراتب دشوارتر از تصور اولیه اوست. او گفت: «فکر می‌کردم این یکی از پرونده‌های آسان‌تر خواهد بود. اما در واقع یکی از سخت‌ترین و پیچیده‌ترین‌هاست.»/ منبع