درس‌آموخته‌ای درخشان در دیپلماسی

در هجده ماه گذشته، عربستان با اتخاذ رویکردی آرام و تدریجی در دیپلماسی، سعی کرده نحوه مواجهه کشورهای غربی با مسئله فلسطین را بازتعریف کند. این کشور تحت رهبری محمدبن‌سلمان و با دیپلماسی فعال فیصل‌بن‌فرحان، تلاش داشته با دوری از رویکردهای احساسی و سخنان آتشین و استفاده هوشمندانه از اهرم‌های اقتصادی و سیاسی، به تضعیف تدریجی اعتبار اسرائیل در عرصه بین‌المللی دست یابد تا محاسبات سیاسی در پایتخت‌های کشورهای عضو گروه ۷ تغییر یابد. در قلب این سیاست، درک مرزهای قدرت و استفاده موزون و محتاطانه از فرصت‌های دیپلماتیک وجود دارد. حفظ ثبات بازار نفت و اجتناب از ماجراجویی‌های نظامی، امکان دسترسی آرام و مؤثر به مراکز تصمیم‌سازی غربی را فراهم ساخته است. این خویشتن‌داری، برخلاف نظر برخی منتقدان که آن را نشانه ضعف قلمداد می‌کنند، حاصل خردورزی و تجربه تاریخی است که نشان داده شعارهای احساسی فقط موجب بی‌ثباتی و آشوب منطقه‌ای می‌شود.

آغاز تلاش برای تأمین ائتلاف جدید از پاریس شکل گرفت که فرانسه نقش عربستان را به عنوان نقطه اتکا انتخاب کرد. واکنش بعدی لندن بود که تحت تأثیر افکارعمومی ناشی از بحران غزه به جمع حامیان پیوست و اتاوا هم برای عدم انزوا در گروه ۷ به این روند ملحق شد. هرچند به‌رسمیت‌شناختن فلسطین به شکل نمادین انجام شد، همین نمادها بخش مهمی از تصویر اسرائیل در غرب بوده‌اند. عربستان، بازی بلندمدت را انتخاب کرده و به جای اقدامات هیجانی، منتظر تغییر تدریجی اجماع سیاسی در واشنگتن شده است؛ اجماعی که اکنون در دانشگاه‌ها، ایالت‌ها و شرکت‌های بزرگ هم نشانه‌های فرسایش را نشان می‌دهد.

سیاست ریاض بر حفظ تمرکز جهانی بر مسئله غزه، پرهیز از فراهم‌کردن بهانه برای انفعال آمریکا و گذاشتن بار مسئولیت اخلاقی و سیاسی بر دوش رای‌دهندگان آمریکایی متمرکز است.

شرط کلیدی عربستان برای به‌رسمیت‌شناختن اسرائیل، تشکیل دولت مستقل فلسطینی عنوان شده و این موضع در سخنرانی ولیعهد عربستان به‌روشنی بیان شده است. برخلاف اقدامات گذشته نظیر تهدیدهای نفتی دهه ۱۹۷۰، در شرایط امروز عربستان حفظ ثبات بازار و تعلیق روند ادغام منطقه‌ای اسرائیل را تا مشخص شدن آینده راه‌حل دوکشوری در پیش گرفته است.

وعده عادی‌سازی روابط با اسرائیل همچنان مطرح است، اما تحقق آن وابسته به تشکیل دولت فلسطین خواهد بود. پیمان ابراهیم مسیر جدیدی در منطقه گشود اما اکنون عربستان راهبرد تازه‌ای تعریف کرده است که شامل سرمایه‌گذاری گسترده، همکاری منطقه‌ای و توسعه ارتباطات است که فقط پس از دستیابی به توافق نهایی ممکن خواهد شد.

همزمان فراخوان علنی عربستان و دیگر کشورهای عربی برای خلع سلاح حماس و واگذاری کنترل غزه، بهانه‌های اسرائیل برای ادامه جنگ را کاهش داده و جامعه جهانی را برای پایان منازعه و پیگیری راه‌حل سیاسی متحدتر ساخته است.

راهبرد دیپلماتیک عربستان سبب شد دموکراسی‌های غربی بحث تشکیل کشور فلسطینی را جدی‌تر دنبال کنند و ظرف هجده ماه به دستاوردهایی برسند که دهه‌ها لفاظی و نشست سیاسی قادر به تحقق آن نبود. اکنون وظیفه دیگر کشورهای عربی، تقویت این مسیر است نه شلوغ‌کردن فضا با اقدامات پراکنده و بی‌نتیجه.

به این ترتیب، انتخاب امروز پیش‌روی اسرائیل، یا پذیرش انزوای روزافزون یا هم‌زیستی با فلسطین مستقل است و کلید این مسیر اکنون در دستان عربستان قرار دارد؛ کشوری که همچنان برای رام‌الله تنها روزنه دیپلماتیک واقعی به‌شمار می‌رود. در فضای میدان‌های دیپلماسی جدید شامل اتاق‌های کنفرانس و شبکه‌های اجتماعی، عربستان با آرامش و تدبیر پیش می‌رود و این شیوه نه نشانه احتیاط، بلکه نشانه خردمندی دانسته می‌شود./ منبع