ائتلاف نوظهور سنی به رهبری ترکیه؛ تهدید راهبردی جدید علیه اسرائیل

مقامات ارشد در اورشلیم نگرانی عمیق خود را از جایگاه رو به رشد منطقه‌ای و بین‌المللی ترکیه که با حمایت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تقویت شده است، ابراز می‌کنند. به نظر می‌رسد آنکارا با درک مراحل اولیه مشکلات در حکومت ایران، جاه‌طلبی خود را برای تبدیل شدن به یک قدرت منطقه‌ای با قابلیت هسته‌ای دنبال می‌کند. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، پیش‌تر در سال ۲۰۱۹ دستیابی به سلاح هسته‌ای را مطرح کرده و گفته بود: «نمی‌توانیم وضعیتی را بپذیریم که در آن قدرت‌های بزرگ سلاح هسته‌ای دارند، اما ترکیه از چنین توانایی‌هایی محروم است».

او با اشاره به اسرائیل، استدلال کرده بود که داشتن چنین سلاح‌هایی، این کشور را از فشارهای خارجی مصون نگه می‌دارد. اخیراً نیز هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، ضمن تأکید بر اینکه ترکیه در حال حاضر برنامه تسلیحات هسته‌ای فعالی ندارد، قابلیت هسته‌ای را یک موضوع راهبردی سطح بالا توصیف کرد که باید در «تصویر بزرگ‌تر» بررسی شود. مقامات امنیتی اسرائیل معتقدند که اردوغان به سرعت در حال حرکت برای محاصره دیپلماتیک اسرائیل است. بر اساس این ارزیابی‌ها، آنکارا در حال تحکیم جهان سنی و تبدیل رقبای عرب سابق خود، از جمله مصر، به شرکایی در یک ائتلاف گسترده‌تر است که می‌تواند حرکت منطقه‌ای را علیه اسرائیل هدایت کند.

هدف، جایگزینی «دیوار آتشین ایران» با یک دیوار دیپلماتیک متحد سنی در اطراف اسرائیل است تا قدرت مانور آن محدود و از نظر سیاسی منزوی شود. در آفریقا نیز گفته می‌شود اردوغان درگیر یک «جنگ سایه» راهبردی از لیبی تا سودان و سومالی است. بنا بر گزارش‌ها، ترکیه، مصر و عربستان از به رسمیت شناختن سومالی‌لند توسط اسرائیل نگران هستند و تلاش‌های خود را برای محدود کردن آزادی عمل راهبردی اسرائیل در عرصه دریای سرخ هماهنگ می‌کنند.

در چنین ترکیبی، ممکن است ترجمه برتری نظامی به دستاوردهای راهبردی فوری برای اسرائیل به طور فزاینده‌ای دشوار شود. با وجود امتناع تهران از تسلیم شدن در برابر خواسته‌های ترامپ در مورد برنامه هسته‌ای، پروژه موشکی و نیروهای نیابتی منطقه‌ای، جایگاه منطقه‌ای ایران از زمان جنگ دوازده روزه در ژوئن گذشته کاهش یافته است و همزمان، ایران با یک بحران اقتصادی عمیق دست و پنجه نرم می‌کند. در عمل، ائتلافی از کشورهای مسلمان سنی شامل عربستان، ترکیه، مصر، قطر و پاکستان در حال شکل‌گیری است.

این کشورها منافع خود را برای جلوگیری از نفوذ مجدد ایران و گسترش نفوذ خود در عرصه‌های کلیدی مانند سوریه، لبنان و دریای سرخ هماهنگ می‌کنند. مقامات ارشد دیپلماتیک اسرائیل از این ائتلاف نوظهور ابراز نگرانی می‌کنند، حتی اگر چندین عضو آن روابط نزدیکی با واشنگتن داشته باشند. آن‌ها استدلال می‌کنند که چشم‌انداز عادی‌سازی روابط با عربستان در حال کاهش است. ریاض اخیراً موضع انتقادی‌تری نسبت به اسرائیل اتخاذ کرده و دوری آن از اسرائیل، امارات را که پیشگام عادی‌سازی بود، تا حدی منزوی کرده است.

در این میان، نقش پاکستان به‌عنوان یک کشور مجهز به سلاح هسته‌ای که تضمین‌های امنیتی رسمی به عربستان داده، اهمیت ویژه‌ای دارد. ریاض به جای نزدیک شدن به اسرائیل برای ایجاد یک چارچوب دفاعی مشترک علیه ایران، می‌تواند به یک ساختار قدرت سنی در مدار راهبردی خود تکیه کند. این امر انگیزه‌های عربستان را برای پیشبرد عادی‌سازی با اسرائیل کاهش می‌دهد و ممکن است فرآیندهای دیپلماتیکی را که در سال گذشته در حال شکل‌گیری بود، پیچیده کند. این تحولات همچنین اسرائیل را در مسیری از رقابت فزاینده با ترکیه قرار می‌دهد که آماده است تا به یک نیروی پیشرو در معماری منطقه‌ای نوظهور تبدیل شود./ منبع