توافق جدید حماس در مورد گروگان‌ها؛ چالشی جدی برای نتانیاهو

مذاکرات شکننده بین اسرائیل و حماس دوباره وارد مرحله‌ای حساس شده که با معرفی یک پیشنهاد جدید برای آتش‌بس و آزادسازی گروگان‌ها توسط مصر و قطر همراه است. این پیشنهاد که گفته می‌شود حماس آن را پذیرفته، شامل تغییرات قابل‌توجهی در خواسته‌های قبلی این گروه است. با این حال، مشکل اصلی که رهبری اسرائیل با آن روبه‌رو است، همچنان پابرجاست: آیا باید یک توافق جزئی را بپذیرد که ممکن است جان‌هایی را در کوتاه‌مدت نجات دهد، اما خطر ازدست‌رفتن اهداف راهبردی بلندمدت اسرائیل را به همراه داشته باشد؟

براساس منابع مختلف، حماس دو موضع کلیدی خود را که پیشتر موجب توقف مذاکرات شده بود، تعدیل کرده است. اکنون این گروه درخواست آزادی ۱۴۰ زندانی با حکم حبس ابد به‌جای دویست نفر را دارد و همچنین با ایجاد یک منطقه حائل وسیع‌تر در مرز غزه با اسرائیل موافقت کرده است. عقب‌نشینی نیروهای ارتش اسرائیل به اندازه یک کیلومتر از بیشتر مناطق شمالی و شرقی غزه (به جز شجاعیه و بیت لاهیا)، آزادی ۱۰ گروگان زنده در ازای ۱۴۰ زندانی با حکم حبس ابد و ۶۰ نفر دیگر با حکم زندان‌های طولانی و همچنین آزادی تمامی زندانیان زن و کودک، دیگر امتیازات جدید این توافق خواهند بود. این گروه همچنین خواستار تغییر در نقشه‌های استقرار نیروهای ارتش اسرائیل و ارائه کمک‌های انسانی قابل توجه از سوی سازمان ملل و هلال احمر شده است.

در حالی که این تغییرات نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری حماس است، تصویر کلی حاکی از محاسبات متفاوتی است. براساس منابع عربی و اسرائیلی، آمادگی ناگهانی حماس برای مصالحه، پس از فشارهای نظامی فزاینده و تهدیدهای جدی حمله زمینی اسرائیل به شهر غزه، بروز کرده است. به‌گفته اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، حماس تحت فشار شدید قرار دارد، زیرا می‌داند که اگر ارتش اسرائیل به غزه حمله کند، این گروه از بین خواهد رفت. بنابراین، حماس تلاش می‌کند تا با پیشنهاد توافق جزئی از وقوع این حمله جلوگیری کند.

اسرائیل اکنون با یک تصمیم حساس مواجه است. بنیامین نتانیاهو پس از بازدید از بخش غزه، به ملت اسرائیل گفت که ارتش این رژیم به پیروزی دست یافته و به شکست حماس و آزادی تمامی گروگان‌ها ادامه خواهد داد. با این حال، برخی از اظهارات نتانیاهو نشان‌دهنده ابهام در موضع رسمی اسرائیل است. منابع سیاسی ارشد می‌گویند که موضع رسمی اسرائیل خواهان آزادی تمامی گروگان‌ها و اجرای شرایط از‌پیش‌تعیین‌شده است، اما اظهارات نتانیاهو به‌وضوح رد توافق جزئی را اعلام نمی‌کند و برخی ناظران سیاسی معتقدند که در صورت ارائه توافقی مشابه فرمول «ویتکاف»، اسرائیل در رد آن با دشواری روبه‌رو خواهد شد.

در داخل اسرائیل، فضای سیاسی به‌ویژه در میان خانواده‌های گروگان‌ها متفاوت است. انجمن تیکوا (یک گروه اسرائیلی که خانواده‌های شماری از گروگان‌های در بند حماس را نمایندگی می‌کند) که موضعی سخت‌گیرانه و طرفدار دولت دارد، هرگونه توافق جزئی را شرم‌آور می‌داند و حماس را به تمسخر فرآیند مذاکره و نتانیاهو را به ترس از اتخاذ تصمیمات قاطع متهم می‌کند. اما بسیاری از خانواده‌های گروگان‌ها، که صدای آن‌ها بیشتر در رسانه‌ها شنیده می‌شود، از توافقی که می‌تواند عزیزانشان را زنده به خانه بازگرداند، حتی با هزینه زیاد، حمایت می‌کنند. رنج و اندوه آن‌ها واقعی است و اقتدار اخلاقی آن‌ها غیرقابل انکار است. اما دولت اسرائیل باید به مسئولیت‌های گسترده‌تری فکر کند: نه‌تنها به گروگان‌ها، بلکه به آینده قربانیانی که اگر به حماس اجازه بازسازی داده شود، ممکن است در آینده به آن‌ها افزوده شود.

مسئله تنها تعداد گروگان‌های آزادشده نیست، بلکه مشروعیت اهداف راهبردی جنگ است. اگر اسرائیل توافقی را بپذیرد که به رهبری هسته‌ای حماس و قابلیت‌های نظامی آن اجازه بازسازی بدهد، ممکن است در کوتاه‌مدت تسکین تاکتیکی به دست آورد، اما در بلندمدت امنیت اسرائیل را به خطر بیاندازد. حتی ممکن است رفتار حماس را که اسرائیل تلاش دارد آن را بازدارد، تقویت کند.

به‌علاوه، یک شکاف قابل‌توجه بین مذاکره‌کنندگان فلسطینی و نیروهای نظامی حماس وجود دارد. گاهی اوقات نشان داده شده است که تعهداتی که نمایندگان حماس در دوحه یا قاهره می‌دهند، همیشه با اقدامات واحدهای نظامی در غزه همخوانی ندارد. نمایش‌های تبلیغاتی ناخوشایند حماس در زمان‌های قبلی آزادی گروگان‌ها نشان‌دهنده بی‌توجهی این گروه به هنجارهای بین‌المللی و رنج افراد مرتبط است. چنین رفتارهایی نه‌تنها به شکست در هماهنگی داخلی اشاره دارد، بلکه نشان‌دهنده تمایل به تحقیر و مسخره‌کردن فرآیند مذاکره است. این ابهام در درون حماس اجرای هر توافقی را پیچیده می‌کند. بنابراین، اسرائیل باید  بررسی کند که حماس نه‌تنها مایل به توافق است، بلکه قادر به اجرای آن نیز خواهد بود.

لحظه کنونی تحت تاثیر تقاطع مجموعه‌ای از الزامات است؛ الزامات اخلاقی برای نجات جان‌ها، الزامات راهبردی برای نابودی یک گروه شبه‌نظامی، الزامات سیاسی برای حفظ وحدت داخلی و الزامات دیپلماتیک برای مدیریت نظارت جهانی. یک توافق جزئی ممکن است کمک‌های انسانی فوری و بازگشت محدود گروگان‌ها را فراهم کند، اما خطر حفظ حماس به‌عنوان یک بازیگر سیاسی و دعوت به خونریزی‌های آینده را به همراه دارد./ منبع