آیا ایران در برنامه موشکی یک گام جلوتر رفته است؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «آیا ایران در برنامه موشکی یک گام جلوتر رفته است؟» در اندیشکده تهران منتشر شده که نویسنده در آن به بررسی گمانهها و اخبار پیرامون آزمایشهای موشکی اخیر ایران و احتمال تغییر در راهبرد دفاعی کشور پس از جنگ دوازدهروزه میپردازد. این یادداشت با اشاره به ادعاهای مقامات اسرائیلی و برخی نمایندگان مجلس ایران، احتمال توسعه موشکهای قارهپیما و تسلیحات با قابلیت پالس الکترومغناطیسی را بررسی کرده و آن را نشانهای از تلاش جمهوری اسلامی برای تقویت بازدارندگی دفاعی در برابر تهدیدات آتی ارزیابی میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
پایان جنگ دوزادهروزه میان اسرائیل و گروههای مقاومت، فضای جدیدی از گمانهزنی درباره آینده برنامه موشکی و هستهای ایران ایجاد کرد. نگرانی آمریکا، اروپا و اسرائیل از احتمال تغییر راهبرد دفاعی و موشکی ایران با انتشار گزارشهایی از آزمایشهای جدید موشکی افزایش یافته است. در این زمینه، بنیامین نتانیاهو مدعی شد ایران در حال توسعه موشکهای قارهپیما برای هدفگرفتن شهرهای آمریکا است، ادعایی که میتواند ابزاری برای نمایش خطر ایران نزد غرب باشد. پس از آن، احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، اعلام کرد محدودیت برد موشکها برداشته شده است. انتشار تصاویر آزمایش موشکی در نواحی شمال شرقی کشور نیز این گمانه را تقویت کرد. محسن زنگنه، نماینده مردم در مجلس، این آزمایش را مرتبط با موشک قارهپیما دانست، اما تحلیلهای فنی احتمال دادند آزمایش متعلق به ماهوارهبر ذوالجناح در مجموعه فضایی امام خمینی(ره) باشد. توسعه موشکهای قارهپیما مستلزم وجود کلاهک هستهای برای اثرگذاری واقعی است، زیرا موشکهای متعارف قارهپیما با وجود هزینه بالا و دشواری در شلیک گسترده، بازدهی محدودی دارند. همچنین، مسئله دقت هدفگیری در چنین موشکهایی اهمیت دارد و توسعه نوع متعارف آن میتواند صرفاً باعث افزایش تنش با غرب شود.
در کنار این بحث، موضوع توانایی ایران در تولید کلاهکهای دارای قابلیت پالس الکترومغناطیسی برجسته شد. این نوع سلاح با ایجاد اختلال گسترده در زیرساختهای الکترونیکی، از نیروگاهها و تجهیزات نظامی تا وسایل ارتباطی، موجب فلج موقت دشمن میشود. اسرائیل مدعی شد ترور دانشمندان ایرانی در جنگ اخیر توان پروژههای ایران در این زمینه را کاهش داد، اما گزارشهایی از آزمایش موشکی با نام «رستاخیز» منتشر شده که گفته میشود دارای قابلیت پالس الکترومغناطیسی است. در صورت صحت این خبر، چنین موشکهایی میتوانند توان ازکارانداختن شبکههای حیاتی و پایگاههای نظامی اسرائیل را داشته باشند، هرچند این وضعیت میتواند واکنش هستهای اسرائیل را نیز در پی داشته باشد.
منشأ برنامه پالس الکترومغناطیسی در ایران به بیش از یک دهه پیش بازمیگردد. در سال ۲۰۱۵، ترنت فرانکس، عضو پیشین مجلس نمایندگان آمریکا، به کتابچهای ایرانی با عنوان «دفاع غیرعامل» اشاره کرده بود که در سال ۲۰۱۰ نگارش شده و توصیه به دستیابی به فناوری پالس الکترومغناطیسی داشت. از آنجا که دکترین هستهای ایران استفاده از سلاح اتمی را ممنوع میدانست، این فناوری بهعنوان ابزاری جایگزین برای بازدارندگی مطرح شد. پیتر پرای، رئیس پیشین کمیسیون پالس الکترومغناطیسی کنگره آمریکا، در سال ۲۰۲۰ احتمال همکاری ایران و کره شمالی در توسعه این سلاح را عنوان کرده بود. برخی گزارشها از جمله جروزالمپست و اندیشکده جینسا اعلام کرده بودند که ایران نمونههایی از این تسلیحات را به حزبالله انتقال داده است. مجموعه این گزارشها، همراه با ادعای آزمایش موشک «رستاخیز»، احتمال دستیابی ایران به فناوری کامل پالس الکترومغناطیسی را تقویت میکند.
در مجموع، افزایش اخبار درباره آزمایشهای موشکی جدید، ادعای حذف محدودیت برد و گمانه توسعه فناوری پالس الکترومغناطیسی، حاکی از آن است که ایران در آستانه بازنگری در راهبرد موشکی خویش قرار دارد. این تغییر میتواند با هدف افزایش سطح بازدارندگی و آمادگی برای مواجهه با احتمال درگیری مجدد با اسرائیل تفسیر شود و در عین حال نشانهای از عزم تهران برای تثبیت جایگاه دفاعی خود در منطقه باشد./ منبع
