اهمیت آغوش تازه آمریکا و عربستان به روی هم چقدر است؟

سفر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، به کاخ سفید با شکوه و نمایش فراوان همراه شد و انتظار می‌رفت این مراسم با توافق‌های اقتصادی و امنیتی مهم همراه باشد. در جریان این سفر، عربستان به‌عنوان «متحد عمده غیرناتو» معرفی شد، توافق فروش جنگنده‌های اف-۳۵ و تانک‌های آبرامز اعلام گردید و سعودی‌ها وعده دادند سرمایه‌گذاری‌های خود در آمریکا را از شش‌صد میلیارد دلار به نزدیک یک تریلیون دلار افزایش دهند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز حمایت شخصی خود از ولیعهد را ابراز کرد و مدعی شد او نقشی در قتل جمال خاشقجی در سال ۲۰۱۸ نداشته است. با این حال، نشانه‌ای از پیشرفت در اولویت اصلی منطقه‌ای دولت ترامپ یعنی عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل دیده نشد.

هر رئیس‌جمهوری در آغاز کار در ماه ژانویه ۲۰۲۵ به‌سرعت درمی‌یافت که عربستان باید شریک مهم آمریکا در غرب آسیا باشد. پس از بیش از یک دهه آشوب، قدرت‌های سنتی منطقه مانند مصر، عراق و سوریه یا به درون‌گرایی روی آورده‌اند یا بی‌ثبات و ناکام مانده‌اند. ترکیه، هرچند عضو ناتو و قدرتمند است، اما به‌دلیل منافع متنوع نمی‌تواند شریک اصلی آمریکا باشد. کشورهای کوچکتری چون اردن، قطر و امارات نیز تأثیرگذارند اما ظرفیت کافی برای ایفای نقش محوری ندارند. در مقابل، عربستان منابع، نفوذ و تمایل لازم برای همکاری با آمریکا در جهت ایجاد منطقه‌ای امن و باثبات را دارد.

دولت ترامپ همچنین تقویت روابط با ریاض را راهی برای مقابله با نفوذ چین در غرب آسیا می‌بیند. سعودی‌ها روابط تجاری گسترده‌ای با چین دارند، اما توافق امنیتی با آمریکا می‌تواند تضمین کند که عربستان شریک واشنگتن باقی بماند. فروش اف-۳۵ به عربستان در این چارچوب اهمیت دارد و به‌عنوان پیش‌پرداختی برای مدرن‌سازی روابط امنیتی تلقی می‌شود. این روابط تاکنون بر اساس دکترین کارتر بنا شده بود که آمریکا را متعهد به دفاع از منابع انرژی خلیج فارس می‌کرد، اما این تعهدات طی چهار دهه اخیر سست شده‌اند. سعودی‌ها اکنون خواهان پیمانی رسمی با تضمین‌های امنیتی آشکار هستند و حاضرند در ازای آن سرمایه‌گذاری عظیمی در آمریکا انجام دهند.

با وجود این، نتیجه سفر کمتر از انتظار بود. هیچ پیشرفت ملموسی در زمینه عادی‌سازی روابط با اسرائیل حاصل نشد، پیمان امنیتی همچنان در حد بحث باقی مانده و اگر عربستان روزی اف-۳۵ دریافت کند، سال‌ها طول خواهد کشید. وعده سرمایه‌گذاری یک تریلیون دلاری نیز بیش از آنکه واقعی باشد، نمایشی است؛ تجربه تاریخی نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری‌ها معمولاً کمتر از ارقام اعلام‌شده محقق می‌شوند.

در خصوص چشم‌انداز پیوستن عربستان به پیمان ابراهیم، چنین اقدامی می‌تواند به‌طور مؤثر به پایان منازعه میان اسرائیل و دولت‌های عربی بینجامد، اما مسئله فلسطین را حل نخواهد کرد. محمد بن سلمان همچنان خواهان «مسیر روشن» برای تشکیل دولت فلسطینی است. حمله حماس به اسرائیل در روز ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و تصاویر رنج غیرنظامیان غزه، شرایط را برای پیشبرد عادی‌سازی دشوارتر کرده است. در حالی که دولت اسرائیل و حدود ۶۰ درصد افکار عمومی این کشور با تشکیل دولت فلسطینی مخالف‌اند، سعودی‌ها فعلاً شریک قابل اعتمادی در اسرائیل نمی‌بینند.

در مورد قتل جمال خاشقجی، ترامپ با بیان اینکه «اتفاقاتی رخ می‌دهد» تلاش کرد موضوع را پشت سر بگذارد. با این حال، بازسازی جایگاه جهانی ولیعهد پیش‌تر آغاز شده بود. ترکیه که ابتدا فشار زیادی بر عربستان وارد کرده بود، به‌دلیل مشکلات اقتصادی در سال ۲۰۲۲ با بن سلمان آشتی کرد. سپس جو بایدن نیز در تابستان همان سال به عربستان سفر کرد و عملاً ولیعهد را دوباره به صحنه دیپلماسی جهانی بازگرداند. در نتیجه، سفر اخیر بیشتر نشان‌دهنده تمایل ترامپ به تعمیق همکاری‌ها بود تا تغییر واقعی در جایگاه جهانی ولیعهد./ منبع