حمله‌ اسرائیل به قطر می‌تواند نقطه‌عطفی باشد

حمله هوایی اسرائیل به یک ویلا در منطقه‌ای بلندمرتبه در دوحه، که گمان می‌رفت محل حضور رهبران ارشد حماس باشد، با واکنش‌های گسترده‌ای همراه شد. حماس اعلام کرد که رهبرانش از این حمله جان سالم به ‌در برده‌اند، اگرچه به‌جز سهیل الهندی، یکی از اعضای دفتر سیاسی که در مصاحبه‌ای با الجزیره ظاهر شد، سایر چهره‌ها در انظار عمومی دیده نشده‌اند. او تأکید کرد که رهبری حماس در امنیت قرار دارد و خون رهبران حماس با خون دیگر فلسطینیان تفاوتی ندارد. همچنین از احتمال حضور یا عدم حضورش در جلسه داخلی حماس برای بررسی طرح جدید آمریکا سخنی به میان نیامد.

براساس شواهد موجود، این حمله باعث توقف یا اختلال در روند میانجی‌گری برای دستیابی به آتش‌بس در غزه شده و ممکن است باعث وقفه در نقش قطر به‌عنوان میانجی نیز شود، که می‌تواند زمینه‌ را برای ادامه پیشروی نظامی اسرائیل در غزه، به‌ویژه در شهر غزه، فراهم کند. سهیل الهندی اظهار داشت که رهبری حماس در حال بررسی طرح آتش‌بس با رویکردی مثبت بوده‌ است، ولی جزئیاتی از این نگاه مثبت ارائه نشد.

با وجود پذیرش نسبی حماس به پیشنهادهای مطرح‌شده توسط قطر، مصر و ایالات متحده در ۶ هفته گذشته، اختلاف نظرهای بنیادین میان اسرائیل، آمریکا و حماس همچنان باقی‌ است. در جدیدترین طرح، آتش‌بس ۶۰روزه، آزادی ۴۸ گروگان باقی‌مانده پس از آغاز آتش‌بس، خلع‌سلاح حماس، تبعید رهبران آن از غزه و تشکیل یک دولت اداره‌کننده پس از جنگ در نوار غزه پیشنهاد شده‌ است. با این حال، طرح هیچ‌گونه اشاره‌ای به میزان یا نحوه توزیع کمک‌های بشردوستانه در غزه نداشته و این ابهام، یکی از موانع پیشِ ‌روی مذاکرات بوده‌ است.

اسرائیل همچنان با آزادی هم‌زمان گروگان‌ها در قبال آتش‌بس و عقب‌نشینی کامل از غزه مخالفت کرده و خواهان تداوم فشار تا خلع‌سلاح کامل حماس است. همچنین این کشور تأکید دارد که نه حماس و نه تشکیلات خودگردان فلسطین نباید در دولت آینده غزه حضور داشته باشند. در مقابل، کشورهای عربی نیز مشارکت در دولت پساجنگ را تنها در صورت حضور تشکیلات خودگردان و تعهد صریح اسرائیل به راه‌حل دو دولتی پذیرفته‌اند.

موضع حماس نیز این است که در دولت پس از جنگ مشارکت نخواهد داشت اما حاضر به خلع‌سلاح نیست، مگر در شرایط تشکیل دولت مستقل فلسطینی. بیشتر کشورهای عربی نیز با عدم مشارکت حماس در دولت آینده موافق‌اند، اما از تخریب گسترده غزه، مسدودسازی ورود کمک‌ها و سیاست‌های اسرائیل برای کاهش جمعیت فلسطینیان در نوار غزه انتقاد دارند.

از سوی دیگر، حمله اسرائیل به خاک قطر سوالاتی را درباره آگاهی یا مشارکت آمریکا در این عملیات به‌وجود آورده‌ است. کرولاین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد که ارتش آمریکا دولت ترامپ را در جریان حمله قرار داده، اما مشخص نیست که آیا ارتش این اطلاعات را از اسرائیل دریافت کرده یا از طریق نظارت اطلاعاتی به آن دست یافته‌ است. ترامپ نیز تأکید کرد که از قبل از این حمله اطلاعی نداشته‌ است. اطلاعات فعلی حاکی از آن است که آمریکا تنها دقایقی پیش از رهاسازی مهمات از سوی جنگنده‌های اسرائیلی در جریان قرار گرفته‌ است، که نشان می‌دهد حمله بدون هماهنگی مستقیم با واشنگتن انجام شده‌ است.

با توجه به نقش ایالات متحده در تأمین امنیت کشورهای حوزه خلیج فارس، واکنش آن به این حادثه می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی بر اعتبار آن در منطقه داشته‌ باشد. خاطره عدم واکنش آمریکا در سال ۲۰۱۹ به حمله حوثی‌ها به تاسیسات نفتی عربستان هنوز در ذهن کشورهای حوزه خلیج فارس تازه است. در عین حال، دیدگاه این کشورها نسبت به اسرائیل نیز در حال تغییر است. اسرائیل که زمانی به‌عنوان شریک امنیتی بالقوه دیده‌ می‌شد، اکنون به‌عنوان بازیگری بی‌ثبات‌کننده در منطقه تلقی می‌شود.

ترامپ در واکنش اولیه خود، نارضایتی خود از شیوه اجرای عملیات را ابراز کرد، گرچه بر اهمیت بازگرداندن گروگان‌ها نیز تأکید داشت. سخنگوی کاخ سفید نیز در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که این حمله نه در راستای منافع اسرائیل بوده و نه آمریکا. پرسش کلیدی این است که آیا ترامپ گامی جدی برای مهار اسرائیل برخواهد داشت یا نه، که در این صورت، می‌تواند آغازگر تغییری اساسی در سیاست ایالات متحده در قبال اسرائیل باشد./ منبع