زمان بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵، حتی با راه‌حل‌های خلاقانه

دیدار ماه گذشته، دونالد ترامپ و رجب طیب اردوغان در کاخ سفید دستاوردهای مهمی داشت. چند قرارداد تجاری بزرگ، از جمله همکاری در انرژی هسته‌ای غیرنظامی، امضا شد. موضوع‌هایی مانند تهاجم روسیه به اوکراین و آینده سوریه نیز بررسی شدند.

همکاری دفاعی آمریکا و ترکیه از موضوعات کلیدی بود. صنعت دفاعی ترکیه، به‌ویژه پهپادهایش، در آسیا، آفریقا و اروپا پرطرفدار است. هرچند همکاری دو کشور وضعیت خوبی دارد، اما پتانسیل رشد بیشتری وجود دارد. مانع اصلی، خرید سامانه پدافند هوایی اس-۴۰۰ از روسیه توسط ترکیه و اخراج آن از برنامه جنگنده اف-۳۵ است.

در سال ۲۰۱۵، ترکیه یک جنگنده روسی را که از سوریه وارد حریم هوایی‌اش شده بود، سرنگون کرد. درگیری‌های سوریه امنیت ترکیه را تهدید می‌کرد و مشکل پدافند هوایی جدی بود. ناتو باتری‌های موشکی پاتریوت را در مرز جنوبی ترکیه مستقر کرد. ترکیه خواستار خرید پاتریوت شد، اما به‌دلیل اختلاف بر سر تولید تحت لیسانس و انتقال فناوری، مذاکرات با آمریکا به نتیجه نرسید. این موضوع ترکیه را به خرید اس-۴۰۰ از روسیه سوق داد.

تا سال ۲۰۱۷، ترکیه سفارش اس-۴۰۰ را ثبت کرد و در سال ۲۰۱۹ آن را تحویل گرفت. آمریکا نگران بود که رادارهای اس-۴۰۰ داده‌های حساس اف-۳۵ را جمع‌آوری و به مسکو منتقل کند. همان سال، ترکیه از برنامه اف-۳۵ کنار گذاشته شد.

ترکیه با موضوع اس-۴۰۰ محتاطانه برخورد کرد. تنها یک رزمایش سنجش آن را در سال ۲۰۲۰ انجام داد و سامانه را غیرفعال نگه داشت. یاشار گولر، وزیر دفاع، گفت تنها در صورت حمله هوایی از آن استفاده می‌شود. ترکیه این سیستم را در شبکه پدافند هوایی «گنبد فولادی» خود ادغام نکرد.

اس-۴۰۰ مانع اصلی همکاری دفاعی است. پیشنهادهایی مانند انبار کردن این سامانه مشابه مورد اس-۳۰۰ یونان در کرت، فروش به کشورهای دیگر یا بازگرداندن به روسیه مطرح شده است. انتقال به اوکراین بعید است. اخیراً مذاکراتی برای غیرفعال کردن اس-۴۰۰ در ازای بازگشت به اف-۳۵ گزارش شده است.

در اینجا راه‌حل خلاقانه «نخجوان» پیشنهاد می‌شود. نخجوان، منطقه‌ای خودمختار در آذربایجان، با ارمنستان، ایران و ترکیه هم‌مرز است. ترکیه و آذربایجان رزمایش‌های مشترک دارند. در این طرح، ترکیه سامانه اس-۴۰۰ را برای تمرین به نخجوان می‌برد و غیرفعال نگه می‌دارد و خدمه‌ای هم برای نگهداری آن تعیین می‌کند.

این طرح، اس-۴۰۰ را از خاک ترکیه خارج می‌کند و نگرانی‌های ناتو را برطرف می‌سازد، اما در آذربایجان به‌عنوان متحدش قابل بازگشت است. به‌ همین دلیل، مالکیت نباید به آذربایجان منتقل شود. ترکیه مالکیت را حفظ کرده و باید به اف-۳۵ بازگردد و پاتریوت بخرد.

این پیشنهاد به سه دلیل منطقی است. نخست، با همکاری عمیق ترکیه و آذربایجان، از جمله توافق‌های ۱۹۹۲، ۲۰۱۰ و اظهارنامه شوشا در سال ۲۰۲۱، سازگار است. معاهده کارس در سال ۱۹۲۱ ترکیه را حامی نخجوان می‌داند. دوم، روسیه و ایران، که ممکن است اعتراض کنند، ضعیف یا مشغول‌اند. نفوذ روسیه در قفقاز کاهش یافته و ایران نمی‌تواند مانع شود. آذربایجان از حل بن‌بست اس-۴۰۰ سود می‌برد. سوم، اثربخشی اس-۴۰۰ اغراق‌آمیز است. در اوکراین آسیب‌پذیر بود و اف-۳۵های اسرائیلی در سوریه علیه آن موفق بودند.

۶ سال از اخراج ترکیه از برنامه اف-۳۵ گذشته است. حل این مسئله روابط دوجانبه را تقویت می‌کند. اعلام راه‌حل پیش از اجلاس ناتو در ماه جولای سال آینده در ترکیه، برای ناتو خوشایند خواهد بود./ منبع