صفآراییهای جدید در منطقه و جهان
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «صفآراییهای جدید در منطقه و جهان» به قلم کوروش احمدی در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. نویسنده با تحلیل طرح صلح پیشنهادی دونالد ترامپ برای غزه، شکلگیری نظم تازهای در غربآسیا را در پرتو کاهش حضور مؤثر روسیه و چین، وابستگی امنیتی و اقتصادی اعراب به واشنگتن و تلاش آمریکا برای تثبیت «صلحی آمریکایی» بررسی میکند. این یادداشت، نشانههای بازآرایی قدرتها در سطوح منطقهای و بینالمللی و نقش ایران در این روند را مورد توجه قرار میدهد. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
طرح صلح ترامپ برای غزه و موافقت بیشتر کشورهای منطقه با آن نشان داد پس از جنگهای تجاوزکارانه اسرائیل و بیثباتیهای ناشی از آن، وضعیت جدیدی در غربآسیا شکل گرفته که بر سیاست جهانی نیز اثرگذار است. موقعیت آمریکا بهعنوان قدرت برتر اقتصادی و نظامی باعث شده تنها کشوری باشد که میتواند بر اسرائیل فشار بگذارد. این شرایط مشابه بحرانهای بینالمللی پیشین مانند بوسنی و کوزوو است که فقط با مداخله آمریکا حل شد. ویژگیهای شخصی ترامپ، از جمله تمایل به نمایش چهرهای ضدجنگ و صلحطلب و همچنین پایگاه اجتماعی او در درون جنبش ماگا و جریانهای انزواگرا، این سیاستها را تقویت کرده است. در کنار این عوامل، خلأ ناشی از کنارهگیری دیگر قدرتهای جهانی از منطقه موقعیت آمریکا را تثبیت کرد. روسیه پس از ضعف دولت اسد آخرین جای پای خود را در غربآسیا از دست داده و چین نیز جز یک پایگاه پشتیبانی در جیبوتی حضور نظامی مؤثری ندارد. در مقابل، آمریکا دستکم در ۹ کشور منطقه پایگاه نظامی و اطلاعاتی دارد و روابط اقتصادی فزاینده با کشورهای عربی خلیج فارس موجب شده آنان در مدار واشنگتن قرار گیرند.
روابط چین با منطقه عمدتاً اقتصادی است و اروپا نیز موقعیت برجستهای ندارد. تضعیف محور مقاومت و سقوط دولت اسد نیز فضای بیشتری برای اسرائیل ایجاد کرده و نیاز کشورهای منطقه به جلب حمایت آمریکا را افزایش داده است. هماهنگی ترامپ با هشت کشور عربی و اسلامی در نشست اخیر سازمان ملل و اعلام حمایت این کشورها از طرح غزه، گرچه با تحفظهایی همراه بود، به پیشبرد طرح کمک کرد. همکاری این کشورها با آمریکا بیش از آنکه نتیجه میل واقعی آنان باشد، محصول محدودیتهای موجود، نیازهای امنیتی و اقتصادی و نبود مسیر جایگزین است. این کشورها برای ثبات، مهار اسرائیل، کاهش تنش در منطقه و کمک به مردم غزه نیازمند حمایت نظامی و اقتصادی واشنگتن هستند و مخالفت با طرح ترامپ برایشان هزینهزا بود. نتیجه این وضعیت، شکلگیری نوعی صلح آمریکایی در غربآسیا است؛ صلحی که در چارچوب قواعد موردنظر واشنگتن تعریف میشود و با ضعف حضور رقبای آمریکا، بهویژه چین و روسیه، همراه است. نادیدهگرفتن این دو کشور در اجلاس شرمالشیخ نشانهای از تشدید رقابت قدرتهای بزرگ و بازآرایی صفوف ژئوپلیتیکی منطقه است. دعوت از ایران به این اجلاس نیز بیانگر آن است که از نظر آمریکا، ایران هنوز بهطور کامل در محور چین و روسیه قرار نگرفته است.
اظهارات ملایم اخیر ترامپ در قبال ایران نشان میدهد واشنگتن بهدنبال پرهیز از تنش بیشتر است. با توجه به اولویت رقابت با قدرتهای جهانی و شرایط سیاست داخلی آمریکا، حمله احتمالی اسرائیل به ایران، بدون مجوز آمریکا، بعید است. در عین حال، تا زمان دستیابی به توافقی جایگزین برجام، تحریمها علیه ایران ادامه خواهد یافت. این تحولات نشانگر بازآرایی قدرتها در سطوح منطقهای و جهانی و شکلگیری صفآراییهای جدیدی است که نظم سیاسی و امنیتی غربآسیا را بازتعریف میکند./ منبع
