چگونه هند باید به توافق دفاع متقابل پاکستان و عربستان واکنش نشان دهد؟

امضای توافق‌نامه دفاع متقابل راهبردی میان پاکستان و عربستان در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵ به‌عنوان نقطه عطفی در چشم‌انداز امنیتی جنوب آسیا ارزیابی شده است. این توافق در جریان سفر شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، به ریاض صورت گرفت و شامل بندی مشابه ناتو است که هرگونه تجاوز علیه یکی از طرفین را تجاوز علیه هر دو قلمداد می‌کند. اگرچه به‌طور مستقیم به سلاح‌های هسته‌ای اشاره نشده، اما مقامات سعودی تأکید کرده‌اند که «تمامی ابزارهای نظامی» مشمول توافق هستند. این امر گمانه‌زنی‌هایی درباره چتر هسته‌ای غیررسمی پاکستان برای عربستان به‌وجود آورده و انتظار می‌رود پیامدهای مهمی برای امنیت منطقه‌ای داشته باشد.

پاکستان و عربستان پیش‌تر نیز همکاری‌های نظامی نزدیک داشته‌اند، هرچند عمدتاً غیررسمی بوده است. در مواقع نیاز، اسلام‌آباد نیرو به عربستان اعزام کرده و علاوه بر آموزش نیروهای سعودی، مشاوره نظامی نیز ارائه داده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سرباز پاکستانی هم‌اکنون در عربستان مستقر هستند و کمک‌های عملیاتی و آموزشی ارائه می‌دهند.

از منظر زمانی، این توافق در شرایطی حساس منعقد شد. غرب‌آسیا گیر تنش‌های شدید، از جمله حملات هوایی اخیر اسرائیل به قطر است. عربستان در چنین فضایی به دنبال تضمین‌های امنیتی بیشتر است. در سوی دیگر، پاکستان که با انزوای منطقه‌ای، ناامنی داخلی و بحران اقتصادی با ذخایر ارزی حدود ۸ میلیارد دلار و تورم بالای ۲۵ درصد روبه‌روست، به‌دنبال کسب حمایت مالی و سیاسی ریاض است. این توافق می‌تواند جایگاه اسلام‌آباد را به‌عنوان بازیگری منطقه‌ای تقویت کند و به آن امکان دهد با اتکا به توان نظامی و مشروعیت اسلامی خود روابط با پادشاهی‌های حاشیه‌ خلیج فارس را تعمیق بخشد. چنین روندی می‌تواند معادلات هند–پاکستان، به‌ویژه بر سر مسائلی مانند کشمیر و شبه‌نظامیان مرزی را تحت تأثیر قرار دهد.

هند نسبت به این توافق با احتیاط واکنش نشان داده و بر «هوشیاری و توازن» تأکید کرده است. وزارت خارجه هند اعلام کرده که در حال بررسی پیامدهای توافق بر امنیت ملی و صلح منطقه‌ای است و انتظار دارد عربستان منافع و حساسیت‌های روابط گسترده هند–سعودی را در نظر بگیرد. با این حال، اظهارات خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، مبنی بر حمایت عربستان از پاکستان در صورت حمله هند، نگرانی‌هایی را در دهلی‌نو ایجاد کرده است؛ هرچند وی تأکید کرد توافق ماهیتی دفاعی دارد و علیه کشور خاصی تنظیم نشده است. مقامات سعودی نیز توافق را ادامه طبیعی همکاری‌های دیرینه نظامی با پاکستان دانسته و آن را واکنشی به رویداد خاصی نخوانده‌اند.

توافق جدید می‌تواند موقعیت راهبردی پاکستان را ارتقا دهد و یک لایه بازدارندگی تازه علیه هند بیافزاید. پشتیبانی مالی و لجستیکی ریاض ممکن است توان محاسبات نظامی اسلام‌آباد را تقویت کند و حتی همکاری‌های فناوری و نظامی را گسترش دهد. اگرچه در متن توافق به توان هسته‌ای اشاره‌ای نشده، اما منابع مالی و سابقه ابهام راهبردی عربستان می‌تواند به‌طور غیرمستقیم به حمایت از زیرساخت هسته‌ای پاکستان منجر شود. این چشم‌انداز، تهدیدات احتمالی برای هند را افزایش می‌دهد.

هند برای مقابله با این وضعیت می‌تواند راهبردی چندوجهی اتخاذ کند: بازتنظیم راهبردی، تعاملات دیپلماتیک و ایجاد ائتلاف‌های منطقه‌ای. همچنین دهلی‌نو می‌تواند به جای رویکرد بازدارندگی صرف، بر توسعه همکاری‌های اقتصادی و فناورانه با عربستان در چارچوب چشم‌انداز سال ۲۰۳۰ این کشور تمرکز کند. تاریخ نشان داده مسابقه تسلیحاتی به افزایش تهدیدها منجر می‌شود و در مقابل، همکاری‌های توسعه‌ای راهی پایدارتر برای ثبات امنیتی در جنوب آسیا و غرب‌آسیا خواهد بود./ منبع