سیاست دوگانه قطر فصل جدیدی را آغاز می‌کند

قطر سیاستی دوگانه دارد که در ظاهر متناقض می‌نماید اما در واقع دو سوی یک راهبرد منسجم است: از یک سو خود را میانجی بین‌المللی معرفی می‌کند و از سوی دیگر به مرکزی برای حمایت از اخوان‌المسلمین و حماس تبدیل شده است. این دوگانگی در تماس تلفنی سه‌جانبه ۲۹ سپتامبر سال ۲۰۲۵ میان نتانیاهو، نخست‌وزیر قطر و با میانجیگری ترامپ آشکار شد.

در آن تماس، نتانیاهو بابت کشته‌شدن مأمور امنیتی قطری در حمله اسرائیل به رهبران حماس در دوحه عذرخواهی کرد و قول داد چنین رخدادی تکرار نشود. این شرط قطر برای بازگشت به مذاکرات آتش‌بس بود. ترامپ نقش اصلی را ایفا کرد و تلاش داشت با طرحی شامل ۲۱ بند نفوذ قطر بر حماس را به کار گیرد، در حالی که تغییرات آن برای همسویی با اهداف اسرائیل موجب نارضایتی دوحه شد. کاخ سفید نیز بر بهبود روابط با قطر تأکید کرد؛ روابطی که با قراردادهای یک‌تریلیون‌دلاری و حضور نیروهای آمریکایی در پایگاه «العدید» پیوند خورده است. توافق شد سازوکار سه‌جانبه‌ای برای مدیریت تنش‌ها ایجاد شود، اگرچه این موضوع بیشتر نشانه تحمیل آمریکاست تا همکاری واقعی.

این حمله اسرائیل به‌وضوح باور به مصونیت رهبران حماس در قطر را شکست و قطری‌ها را با خطر سیاست میزبانی‌شان روبه‌رو کرد. برای سال‌ها اسرائیل حضور حماس در دوحه را «شر ضروری» می‌دانست، اما حمله نهم سپتامبر نشان داد دیگر پناهگاهی امن وجود ندارد. قطر نه تنها رهبران حماس بلکه شخصیت‌هایی چون یوسف قرضاوی، مرجع فکری اخوان‌المسلمین را نیز میزبانی کرده است. سازمانی که او تأسیس کرد افکار افراطی را از قطر به سراسر جهان رسانده است.

در واکنش به حمله، قطر در تاریخ ۱۵ سپتامبر اجلاس اضطراری عربی ـ اسلامی در دوحه با مشارکت نزدیک به ۶۰ کشور که آن را «خائنانه» خواندند برگزار کرد. امیر قطر اسرائیل را متهم به اخلال در مذاکرات آتش‌بس کرد و رهبران ترکیه و ایران خواستار تحریم و انزوای اسرائیل شدند. بیانیه پایانی حمایت مطلق از قطر داشت و شورای همکاری خلیج‌فارس از فعال‌سازی دفاع مشترک گفت، اما اختلافات مانع اقدامات عملی شد و اجلاس بدون نتیجه ملموس پایان یافت.

در ۵ ژوئن سال ۲۰۱۷ عربستان، امارات، بحرین و مصر روابطشان را با قطر قطع کرده و محاصره‌ای همه‌جانبه برقرار کردند. علت رسمی حمایت دوحه از تروریسم، نزدیکی به ایران و نقش شبکه الجزیره در تحریک ناآرامی‌ها بود. این نگرانی‌ها نه‌تنها برای اسرائیل بلکه در جهان عرب نیز مشترک بود. چهار کشور لیست دارای سیزده مطالبه‌ ارائه دادند، از جمله تعطیلی الجزیره، قطع رابطه با اخوان‌المسلمین و کاهش روابط با ایران و ترکیه. قطر این خواسته‌ها را رد کرد و آن را دخالت در حاکمیت دانست.

یکی از مطالبات اصلی مربوط به تعطیلی الجزیره بود، چرا که آن را ابزار نفوذ و پروپاگاندای قطر می‌دانستند. اگرچه این شبکه هنوز در عربستان، مصر و بحرین ممنوع است، امارات در سال ۲۰۲۳ محدودیتش را برداشت. با وجود این، عربستانی‌ها همچنان آن را تهدیدی جدی تلقی می‌کنند. این نشان می‌دهد نگاه منطقه‌ای نسبت به قطر همچنان خصمانه باقی مانده است. / منبع