توافق هستهای خطرناک ترامپ با عربستان
توافق هستهای آمریکا و عربستان میتواند رقابت هستهای خطرناکی در غربآسیا ایجاد کند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «توافق هستهای خطرناک ترامپ با عربستان» نوشته دبلیو. جی. هنیگان (W.J. Hennigan) در نیویورک تایمز (New York Times)، پیامدهای احتمالی توافق هستهای جدید آمریکا و عربستان برای قانون منع اشاعه و موازنه امنیتی غربآسیا را بررسی میکند. محور اصلی بحث، نگرانی از اعطای امکان غنیسازی به ریاض، احتمال واکنش زنجیرهای کشورهای منطقه و ارتباط این توافق با سرنوشت برنامه هستهای ایران است. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
یکی از مهمترین تحولات هستهای غربآسیا در دهههای اخیر اکنون در مرحله بررسی کنگره آمریکا قرار گرفته است. دولت ترامپ توافق هستهای با عربستان را برای بررسی در اختیار قانونگذاران قرار داده؛ توافقی که میتواند به ریاض اجازه دهد سوخت مورد نیاز راکتورهای خود را در داخل کشور غنیسازی کند. با این حال، متن کامل توافق هنوز بهصورت عمومی منتشر نشده و همین مسئله ارزیابی دقیق پیامدهای امنیتی و میزان انطباق آن با منافع آمریکا را دشوار کرده است.
بحثبرانگیزترین بخش توافق، امکان غنیسازی اورانیوم در عربستان است. حتی اگر این فعالیت در ابتدا صرفاً با اهداف صلحآمیز دنبال شود، ایجاد زیرساخت غنیسازی به معنای در اختیار داشتن بخشی از توانمندی فنی لازم برای حرکت احتمالی به سمت ساخت سلاح هستهای خواهد بود. از منظر منع اشاعه، مسئله صرفاً نیت فعلی عربستان نیست، بلکه ایجاد «ظرفیت نهفته» برای تغییر سریع مسیر هستهای در آینده اهمیت دارد.
اجرای چنین توافقی میتواند پیامدهایی فراتر از روابط واشنگتن و ریاض داشته باشد. امارات، مصر و ترکیه از جمله کشورهایی هستند که ممکن است در واکنش به امتیازات هستهای اعطاشده به عربستان، خواهان شرایط مشابه برای برنامههای خود شوند. در چنین سناریویی، رقابت برای دستیابی به ظرفیتهای چرخه سوخت در خاورمیانه شدت میگیرد و تلاش چند دههای آمریکا برای محدود کردن اشاعه هستهای در منطقه با چالش جدی مواجه میشود.
از همین رو، نقش کنگره در این مرحله اهمیت ویژهای دارد. بر اساس بخش ۱۲۳ قانون انرژی اتمی آمریکا، توافقهای هستهای با کشورهای خارجی باید تحت بررسی کمیته روابط خارجی سنا و کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان قرار گیرند و قانونگذاران میتوانند در چارچوب مهلت قانونی، مانع اجرای توافق شوند.
در پس این مناقشه، مسئله ایران نیز قرار دارد. اگر مسیر دستیابی تهران به سلاح هستهای بهطور کامل مسدود نشود و ذخایر اورانیوم با غنای بالا نیز از میان برداشته یا از دسترس خارج نشوند، عربستان، بهعنوان رقیب منطقهای ایران، انگیزه بیشتری برای توسعه توانمندی هستهای پیدا خواهد کرد. در این وضعیت، توافقی که قرار است همکاری راهبردی آمریکا و عربستان را تقویت کند، ممکن است به عاملی برای تشدید رقابت هستهای منطقه تبدیل شود.
در مجموع، چالش اصلی ایجاد توازن میان حق عربستان برای بهرهبرداری صلحآمیز از انرژی هستهای و ضرورت جلوگیری از گسترش ظرفیتهای حساس هستهای است. بدون محدودیتهای روشن و قابل راستیآزمایی، توافق میتواند به جای کاهش ناامنی، زمینهساز رقابتی شود که کنترل آن برای آمریکا و متحدانش دشوار خواهد بود./ منبع
