سخنان شیخ نعیم قاسم درباره عربستان نشانه چیست؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «سخنان شیخ نعیم قاسم درباره عربستان نشانه چیست؟» به قلم محمد خواجوئی در اندیشکده تهران منتشر شده است. نویسنده با تحلیل سخنان اخیر شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، نتیجه میگیرد که این فراخوان به «بازکردن صفحه جدید» در روابط با ریاض، نه صرفاً ژستی تبلیغاتی، بلکه بخشی از محاسبهای راهبردی در بستر تحولات لبنان و تعاملات ایران و عربستان است؛ هرچند موانع ساختاری و شروط متقابل، تحقق نزدیکی را در کوتاهمدت بعید میسازد. در ادامه، چکیده این یادداشت آورده میشود.
شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، در سخنرانی روز جمعه ۲۸ شهریور ماه برابر با روز ۱۹ ماه سپتامبر، از عربستان خواست صفحه تازهای در روابط خود با محور مقاومت بگشاید. این دعوت که هم به فضای داخلی لبنان و هم به سطح منطقهای مربوط است، پیشنهاد کنارگذاشتن اختلافات گذشته و تمرکز بر دشمن مشترک، اسرائیل، را مطرح میکند. تأکید بر این موضوع نشان میدهد که چنین موضعی تنها یک حرکت نمادین نیست و در چارچوب محاسبهای راهبردی قرار دارد. در عرصه داخلی، این اظهارات دو هدف اصلی دارد: نخست، تغییر تصویر حزبالله از یک نیروی صرفاً نظامی و غیر متمایل به تعامل به بازیگری مسئول و توانمند؛ دوم، کاهش فشارهای سیاسی و اقتصادی بر پایگاه اجتماعی حزبالله. برای شهروندان لبنانی، تأکید بر آغاز «صفحه جدید» میتواند نشانه تمایل به ثبات و کاهش اصطکاکهای فرقهای تلقی شود، بدون آنکه هدف اصلی مقاومت در برابر اسرائیل کنار گذاشته شود. این ترکیب، یعنی تعامل مشروط در کنار حفظ بازدارندگی، میتواند در کوتاهمدت به آرامترشدن فضای سیاسی لبنان کمک کند.
از نظر منطقهای و دیپلماتیک، این سخنان همزمان با ازسرگیری رایزنیهای ایران و عربستان بیان شد، از جمله سفر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به ریاض و دیدار با مقامات عربستان. این سفر تلاشی برای یافتن زبان مشترک و تمرکز بر مهار اسرائیل بهعنوان مهمترین تهدید منطقهای بود. همزمانی این تحرکات نشان میدهد که پیام حزبالله بخشی از تلاش هماهنگتر ایران برای کنترل تنشهای رو به افزایش در منطقه است.
عربستان تاکنون واکنش مشخص و مثبتی به این دعوت نشان نداده است. این کشور در سالهای گذشته حزبالله را یک تهدید جدی و حتی گروهی تروریستی دانسته و روابط خود با لبنان را بر اساس ملاحظات امنیتی و سیاسی تنظیم کرده است. سکوت یا پاسخ محتاطانه عربستان را نمیتوان بهمعنای رد کامل تلقی کرد، بلکه نشانه تمایل مشروط به گفتوگو است؛ تمایلی که با پیششرطهای امنیتی و سیاسی همراه است، از جمله محدودکردن نفوذ نظامی و سیاسی حزبالله در لبنان. در نتیجه، هرگونه آغاز گفتوگو منوط به تضمینهای روشن در حوزههای امنیتی و سیاسی خواهد بود.
این شرایط موجب میشود که احتمال وقوع تحول راهبردی فوری در سیاست عربستان نسبت به لبنان و حزبالله ضعیف باشد. سابقه خصومت، موانع ساختاری، فشار متحدان منطقهای ریاض و نیاز عربستان به دریافت امتیازات مشخص، موانع اصلی بر سر این مسیر است. با این حال، تجربه تعاملات دیپلماتیک اخیر نشان داده که در صورت همپوشانی منافع راهبردی دو طرف، بهویژه در شرایط تشدید تهدید اسرائیل، امکان انعطاف مشروط وجود دارد.
آنچه میتواند فضای مذاکرات را باز کند، شامل تضمینهای عملی برای کاهش تنش، تعهد به عدم مداخله در کشورهای دیگر و توافقات مشخص امنیتی و حقوقی است. از این رو، سخنان قاسم تنها یک موضعگیری تبلیغاتی نیست، بلکه بخشی از چارچوب بزرگتر تحرکات تهران، ریاض و بازیگران لبنانی است. دستیابی به تغییرات مهم نیازمند صبر دیپلماتیک، اقدامات عملی برای جلب اعتماد و پیشبرد مرحله به مرحله روند همکاری خواهد بود. تا آن زمان، محتملترین سناریو ادامه گفتوگوهای مشروط و تدریجی است که میتواند از شدت تنشها بکاهد، اما به عادیسازی یا تغییر کامل رویکرد دو طرف در کوتاهمدت منجر نخواهد شد./ منبع
