ابهام‌ راهبردی برنامه هسته‌ای، به نفع ایران است

ایران توانسته تنش‌های دیپلماتیک با غرب را به یک مزیت راهبردی تبدیل کند و با توقف کامل همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، موقعیت خود را تقویت نماید. این توقف همکاری در پاسخ به ماهیت سیاسی آژانس و همسویی آن با قدرت‌های غربی و حمایت این قدرت‌ها از حملات اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران در ماه ژوئن گذشته صورت گرفته است. این تصمیم توازن قوا را به نفع ایران تغییر داده و عنصر ابهام راهبردی در برنامه هسته‌ای ایران باعث ایجاد نگرانی در غرب شده است.

حملات مورد حمایت غرب، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، همراه با عدم محکومیت آن توسط آژانس، باعث شده انگیزه‌ای برای ادامه همکاری با آژانس وجود نداشته باشد. این اقدامات، شامل حمله آمریکا به ایران و حمایت غرب از اسرائیل، فرصت توقف همکاری با آژانس را فراهم کرده و نوعی اشتباه محاسباتی از سوی واشنگتن و تل‌آویو محسوب می‌شود. مواضع آژانس پس از این حملات نیز به‌طور گسترده به‌عنوان تلاشی برای توجیه تجاوز اسرائیل نقد شده است.

تلاش‌های اروپا، به‌ویژه سه کشور اروپایی انگلیس، آلمان و فرانسه برای فعال‌کردن سازوکار بازگشت خودکار تحریم‌ها، تأثیری بر موقعیت ایران نداشته و در واقع نفوذ باقیمانده اروپا را بر تهران به پایان رسانده است. عملکرد انگلیس، آلمان و فرانسه نشان می‌دهد که این کشورها از ابتدا در پایبندی به تعهدات خود در برجام سال ۲۰۱۵ جدی نبوده‌اند. کاهش نفوذ اروپا در سطح جهانی، از جمله به‌خاطر جنگ اوکراین، تنش با چین و اکنون تقابل با ایران، وابستگی آن را به آمریکا افزایش داده است. همچنین ناتوانی اروپا در دسترسی به انرژی ایران یا روسیه و از سرگیری همکاری‌های اقتصادی گسترده با چین، نشانه کاهش نقش جهانی این قاره است.

بازگشت تحریم‌های هسته‌ای تأثیر عملی محدودی بر اقتصاد ایران دارد، زیرا این تحریم‌ها عمدتاً برنامه‌های هسته‌ای و نظامی داخلی را هدف قرار می‌دهند. ایران در عین حال همکاری خود با قدرت‌های بزرگ مانند روسیه و چین را ادامه می‌دهد و این کشورها با اعلام غیرقانونی بودن مکانیزم بازگشت تحریم‌ها، تأثیر تحریم‌های اروپا را خنثی کرده‌اند.

ایران با توافقی که با آژانس در قاهره به دست آمد، قصد نشان دادن حسن نیت خود به کشورهای جنوب جهان را داشته است، نه به‌عنوان امتیازی به غرب. این کشور در عین آگاهی از توطئه‌های اسرائیل برای حمله به تأسیسات هسته‌ای خود، مذاکرات با آمریکا و سه کشور اروپایی انگلیس، آلمان و فرانسه را ادامه داده است. توافق قاهره نیز نمایش آمادگی برای همکاری بوده، اما فشارهای سه کشور اروپایی و ارجاع موضوع به شورای امنیت، موقعیت غرب را در موضع حمله و ایران را در موضع دفاع قرار داده است.

در سطح ژئوپلیتیک، ایران به سمت شرق گرایش دارد و توجه راهبردی خود را به آسیا معطوف کرده است. دهه‌ها خصومت غرب، شامل تحریم‌ها، حمایت از صدام در جنگ ایران و عراق و پشتیبانی از اسرائیل، تلاش‌های غرب برای تضعیف ایران را ناکام گذاشته است. رشد چین و افزایش نقش آسیا در جهان به وضوح مشهود است و ایران با تمرکز بر شرق، موقعیت خود را تقویت می‌کند. حمایت ایران از مردم فلسطین و مقاومت در غزه و سراسر غرب آسیا همچنان ادامه دارد و این موضع اصولی، اعتبار بین‌المللی ایران را در جنوب جهان افزایش داده است./ منبع