جهش بزرگ به ‌سمت جنوب

در آگوست ۲۰۲۵، شرکت شیائوکو تکنولوژی چین و گروه سرمایه‌گذاری پایتخت ابوظبی توافق‌نامه‌ای برای سرمایه‌گذاری مشترک امضا کردند. این نخستین همکاری رسمی بین یک شرکت هوش مصنوعی چینی و صندوق سلطنتی امارات است، اما در واقع بخشی از روندی گسترده‌تر محسوب می‌شود. پیش‌تر، شرکت «وی‌راید» در ابوظبی قابلیت جدیدی موسوم به «حالت حجاب» را در سرویس تاکسی‌رباتیک خود معرفی کرده بود که شامل امکاناتی همچون شیشه‌های هوشمند و دستیاران دیجیتال با صدای زنانه است. همچنین، شرکت‌های چینی فعال در حوزه پزشکی هوش مصنوعی مانند آی‌آی‌میک (iiMake) و واندرز اینفورمیشن (Wonders Information Co.) نیز با تطبیق فناوری‌های خود با آداب و رسوم محلی، جایگاهی در میان کشورهای حاشیه خلیج‌فارس یافته‌اند.

اهمیت این تحولات در آن است که شرکت‌های چینی در شرایطی که با کاهش سرمایه‌گذاری داخلی روبه‌رو هستند، به‌ سمت غرب‌آسیا گرایش یافته‌اند؛ جایی که صندوق‌های ثروت ملی و برنامه‌های دولتی تحول دیجیتال فرصت‌های تازه‌ای ایجاد می‌کنند. این همکاری‌ها نشان می‌دهد که رعایت حساسیت‌های فرهنگی و مذهبی منطقه می‌تواند حمایت مالی و سیاسی برای شرکت‌های چینی فراهم آورد. در عین حال، برای ایالات متحده این روند چالش دوگانه‌ای به‌همراه دارد: نخست آنکه فناوری چینی با حمایت دولتی از سوی برخی نزدیک‌ترین شرکای امنیتی آمریکا در منطقه تقویت می‌شود و دوم آنکه چین می‌تواند کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را به محل آزمون فناوری‌هایی بدل کند که سپس در مقیاس جهانی گسترش می‌یابند. خطر بزرگ‌تر آن است که با نفوذ شرکت‌های چینی در بخش‌هایی چون مخابرات، حمل‌ونقل و زیرساخت‌های مرتبط با دفاع، وابستگی ساختاری ایجاد شود که رفع آن برای آمریکا دشوار خواهد بود. افزون بر این، امکان وجود درهای پشتی نظارتی در سیستم‌های چینی می‌تواند امنیت عملیات نظامی آمریکا در پایگاه‌های خلیج‌فارس را تهدید کند.

در بخش دیگری از تحولات، مقام‌های لیبی اعلام کردند که فعالیت‌های شرکت هوآوی در این کشور به‌دلیل نقض قوانین و همکاری با بازیگران غیرمجاز تعلیق شده است. اما تنها چند روز بعد، مقامات ارتباطات لیبی توافقی تازه با هوآوی امضا کردند که ادامه فعالیت این شرکت را مشروط به پایبندی بیشتر به قوانین کشور مجاز می‌ساخت. این تناقض نشان داد که دولت‌های ضعیف و شکننده مانند دولت موقت لیبی به‌شدت در برابر نفوذ فناورانه چین آسیب‌پذیر هستند. چین با استفاده از وابستگی این کشورها به زیرساخت‌های ساخت خود، توانایی اعمال فشار را در اختیار دارد. این وضعیت برای واشنگتن یادآور آن است که در صورت ناتوانی در ارائه جایگزین‌های معتبر دیجیتال، نفوذ چین در اقتصادهای در حال توسعه تداوم و گسترش خواهد یافت.

موضوع دیگر به سرمایه‌گذاری یک میلیارد و شش‌صد میلیون دلاری در ساخت کارخانه پلی‌سیلیکون در عمان بازمی‌گردد که با مشارکت نهادهای مرتبط با چین و حمایت مستقیم دولت عمان انجام می‌شود. مؤسسه مالی بین‌المللی (IFC) نیز تا ۲۵۰ میلیون دلار وام و سرمایه‌گذاری برای این پروژه تأیید کرده است. نماینده آمریکا در هیئت مدیره با این تصمیم مخالفت کرد و آن را تقویت سلطه چین در یک بخش راهبردی دانست. در مقابل، نمایندگان آلمان، هلند و بلوک نوردیک از رأی‌دادن خودداری کردند. این رویداد نشان‌دهنده دشواری آمریکا در جلب حمایت متحدان غربی برای مقابله با توسعه صنعتی چین است، حتی در نهادهایی که ایالات متحده نفوذ قابل توجهی در آن‌ها دارد.

در عرصه دیپلماسی، ماه گذشته سفیران عرب در پکن با فرستاده ویژه چین در امور غرب آسیا دیدار کردند و بر موضوع فلسطین تمرکز داشتند. آنان ضمن تمجید از کمک‌های بشردوستانه چین به غزه و حمایت از راه‌حل دو دولتی، از پکن خواستند نقش فعال‌تری در حمایت از دولت فلسطینی ایفا کند. چین نیز با ابراز نگرانی جدی نسبت به طرح‌های اسرائیل برای تحکیم کنترل بر غزه، تأکید کرد که «غزه متعلق به مردم فلسطین است». این موضع‌گیری به چین امکان می‌دهد جایگاه خود را نزد دولت‌های عربی تقویت کند و تصویری از رهبری عادلانه در برابر آمریکا ارائه دهد. با این حال، دیپلماسی پکن بیشتر بر بهره‌برداری از مسائل نمادین استوار است تا اقدام واقعی در مسیر صلح. اگر ایالات متحده و اسرائیل اجازه دهند چین کنترل روایت را در دست گیرد، ممکن است نفوذ آن در معادلات منطقه‌ای و فرسایش جایگاه آمریکا و اسرائیل بیشتر شود./ منبع