موازنه دشوار ترکمنستان در جنگ ایران
جنگ ایران، ترکمنستان را میان حفظ روابط با تهران و جلوگیری از گسترش ناامنی به دریای خزر در موقعیتی دشوار قرار داده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «موازنه دشوار ترکمنستان در جنگ ایران» نوشته جورجیو کافیرو (Giorgio Cafiero) در نشنال اینترست (National Interest)منتشر شده است و به سیاست بیطرفی و موازنه ترکمنستان در برابر جنگ ایران میپردازد. نویسنده نشان میدهد که عشقآباد ضمن حفظ روابط اقتصادی و سیاسی با تهران، میکوشد از آسیبدیدن مناسباتش با آمریکا و اسرائیل و سرایت درگیری به افغانستان و دریای خزر جلوگیری کند. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
ترکمنستان، بهعنوان تنها کشور آسیای مرکزی که با ایران مرز مشترک دارد، روابط خود با تهران را بر پایه عملگرایی و اولویتدادن به ثبات دنبال میکند. همکاری در حوزههای انرژی، تجارت، حملونقل، زیرساخت و مدیریت آب برای عشقآباد اهمیت دارد و با وجود اختلافات گازی دهههای ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰، این کشور کوشیده روابطی باثبات با ایران حفظ کند. تهران نیز اصل بیطرفی دائمی ترکمنستان را عمدتاً محترم شمرده و روابط اقتصادی را در مرکز مناسبات دو کشور نگه داشته است.
در ۶ ماه گذشته، ترکمنستان با احتیاط و انضباط دیپلماتیک جنگ ایران و پیامدهای منطقهای آن را مدیریت کرده است. عشقآباد ضمن حفظ گفتوگو با تهران، از اقدام یا اظهاراتی که میتواند نشانه جانبداری تلقی شود پرهیز کرده و همزمان کوشیده روابط خود با آمریکا و اسرائیل را حفظ کند. تبریک قربانقلی بردیمحمداف، رهبر ملی ترکمنها، به آیتالله مجتبی خامنهای پس از انتخاب او بهعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، نشانه تداوم تعامل با تهران بود. ترکمنستان همچنین کمکهای بشردوستانه به ایران ارائه کرده است. این اقدامات نشان میدهد عشقآباد بیطرفی را به ابزاری برای مدیریت ریسک دیپلماتیک تبدیل کرده است.
این رویکرد برای ترکمنستان بهدلیل نزدیکی جغرافیایی، پیوندهای اقتصادی و فرهنگی با ایران و پایبندی عمیق به اصل بیطرفی دائمی اهمیت ویژه دارد. عشقآباد، مانند دیگر جمهوریهای آسیای مرکزی، سیاست خارجی «چندبرداری» را دنبال میکند و برای توسعه دالانهای حملونقل شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب به روابط سازنده با ایران نیاز دارد. ایران کوتاهترین مسیر زمینی کشورهای آسیای مرکزی به خلیج فارس و بازارهای جهانی را فراهم میکند، هرچند تحریمهای غرب استفاده از این مسیر را دشوارتر کرده است.
ترکمنستان نگران است بیثباتی در ایران یا افغانستان به فروپاشی دولتی، درگیری داخلی و ایجاد مناطق بدون حاکمیت منجر شود و تهدیدهای امنیتی جدیدی ایجاد کند. عشقآباد همچنین ثبات دریای خزر را برای امنیت سرزمینی، زیرساختهای انرژی و منافع اقتصادی خود حیاتی میداند. تشدید جنگ و اختلال در شبکههای تجاری نیز وابستگی ترکمنستان به ایران را دشوارتر کرده است. به گفته جمشید چوکسی، ایران تأمینکننده مواد غذایی، مصالح ساختمانی و فناوریهای صنعتی ترکمنستان است، اما کمبود و افزایش قیمت کالاها در ایران، هزینه واردات را بالا برده است. فروپاشی تجارت در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و اختلال کشتیرانی در تنگه هرمز نیز عشقآباد را بیشتر به چین و روسیه وابسته کرده و نفوذ پکن و مسکو را افزایش داده است.
در روز ۲۷ جولای، وزارت خارجه ترکمنستان حمله اوکراین به یک کشتی تجاری ایرانی در دریای خزر را محکوم کرد و خواستار حفظ خزر بهعنوان «دریای صلح، هماهنگی و حسن همجواری» شد. ثبات خزر برای ترکمنستان اهمیت اقتصادی فزایندهای دارد، زیرا بستهشدن مسیر جنوبی، اهمیت مسیر ترانسخزر را افزایش داده است. این کشور امیدوار است از دالان ترانسخزر بهره ببرد و در عین حال بهدنبال توسعه میادین نفتی فراساحلی و خط لوله گاز ترانسخزر است که میتواند گاز ترکمنستان را از مسیر آذربایجان و ترکیه به اتحادیه اروپا برساند و صادرات آن به بازارهای ارزشمند را افزایش دهد.
با این حال، ناامنی خزر سرمایهگذاری خارجی در پروژههای انرژی ترکمنستان را تهدید میکند. درگیری روسیه و اوکراین و جنگ آمریکا و ایران، خطر انفجار و آسیب به زیرساختهای خط لوله و امنیت کارکنان را افزایش داده و جذابیت سرمایهگذاری را کاهش داده است. همزمان، افزایش محاصره اقتصادی و مالی ایران از سوی آمریکا میتواند اجرای تحریمها علیه کشتیرانی مرتبط با بنادر ایرانی در خزر را تشدید کند. در نتیجه، عشقآباد ممکن است برای نظارت و اجرای تحریمهای تجاری تحت فشار قرار گیرد. چالش اصلی ترکمنستان حفظ روابط اقتصادی و فرهنگی با ایران، در عین پاسخگویی به فشارهای فزاینده واشنگتن برای کاهش این روابط است./ منبع
