جنگ در غزه ممکن است سرانجام به‌پایان برسد

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در هفته جاری به کاخ سفید سفر کرد تا درباره مذاکرات پیچیده آینده غزه و فلسطین گفت‌وگو کند. مذاکره‌کنندگان اسرائیلی در دوحه منتظر دستورات نتانیاهو برای نهایی‌کردن توافق آتش‌بس هستند که به تأخیر افتاده است. چالش اصلی، تبدیل آتش‌بس موقت به صلح دائمی است. در حالی که دولت دونالد ترامپ از آتش‌بس موقت حمایت می‌کند، بسیاری نگرانند که این صرفاً توقفی دو ماهه پیش از ازسرگیری خشونت باشد. دلایل متعددی نتانیاهو و ترامپ را به‌سوی آتش‌بس سوق می‌دهد. ترامپ، با وجود مخالفت برخی افراد در حزبش و در میان متحدان خلیج‌فارسی‌اش، با حمله به تأسیسات هسته‌ای ایران ریسک کرد و به‌عنوان یک ستاره سابق تلویزیون واقع‌نما (Reality Television)، از تأثیر تصاویر رسانه‌های اجتماعی از کودکان گرسنه و در حال مرگ در غزه آگاه است. این تصاویر نه‌تنها بحران انسانی، بلکه پیامدهای سیاسی دارند؛ به‌ویژه با ادعاهای نادرست مبنی بر سرقت کمک‌های غزه توسط حماس.

برای نتانیاهو، آتش‌بس نه به‌خاطر کاهش رنج فلسطینیان، بلکه برای مدیریت فشارهای داخلی از سوی ارتش اسرائیل است. نیروهای مقاومت در غزه روزانه چالش‌هایی برای اشغال ایجاد می‌کنند، و در روز ورود نتانیاهو و همسرش سارا به واشنگتن، پنج سرباز اسرائیلی در غزه کشته شدند. فرماندهان نظامی اسرائیل ادامه جنگ را برای جلب رضایت چند عضو افراطی کابینه بی‌فایده می‌دانند. همچنین، شهروندان اسرائیلی روزانه برای پایان جنگ و بازگشت گروگان‌ها و آزادی زندانیان فلسطینی تظاهرات می‌کنند و معتقدند آتش‌بس و صلح راه بازگشت به شرایط عادی است.

در سطح بین‌المللی، فشارها بر اسرائیل افزایش یافته است. اتحادیه اروپا، بزرگ‌ترین شریک تجاری اسرائیل، که تاکنون امتیازات تجاری اعطا کرده بود، در حال بررسی مسئولیت‌پذیری اسرائیل به دلیل نقض ماده دوم توافق‌نامه اتحادیه اروپا-اسرائیل است که احترام به حقوق بشر را الزامی می‌کند. اگرچه این فشارها فعلاً نمادین هستند، اما نشانه‌ای از تغییر در احساسات جهانی‌اند. با این حال، عامل تعیین‌کننده برای نتانیاهو، پرونده فساد مالی اوست. شواهد قوی علیه او، کارشناسان حقوقی را به پیش‌بینی محکومیت احتمالی و حبس سوق داده است. این وضعیت، احتمال معامله‌ای را تقویت می‌کند که نتانیاهو در ازای ترک سیاست، از زندان اجتناب کند. اما این گزینه ممکن است با فشار احزاب فوق‌ارتدوکس برای انتخابات زودهنگام از بین برود. انتخابات در سال ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده، و نتانیاهو زمان کمی برای معامله دارد. پایان جنگ می‌تواند تصمیمی حیاتی برای او باشد: کاهش خسارات، تأمین آتش‌بس و احتمالاً اجتناب از زندان.

با این حال، آینده غزه تنها به نتانیاهو بستگی ندارد. حماس و سایر گروه‌های مقاومت نیز تحت فشار خواهند بود تا رفتار خود را پس از جنگ تعیین کنند. وضعیت پساجنگ در غزه پر از ابهام است. اگر یک نهاد فلسطینی، عربی، یا بین‌المللی مسئول اداره غزه شود، حماس و جهاد اسلامی چگونه عمل خواهند کرد؟ آیا آن‌ها به عدم خشونت رضایت می‌دهند یا از تسلیحات خود برای تضعیف مقامات جدید استفاده خواهند کرد؟ اگر کمیته‌ای تکنوکراتیک موقت پذیرفته شود، موضوع تسلیحات چگونه مدیریت خواهد شد؟ پس از آتش‌بس، فشار به یافتن راه‌حلی برای حفظ آبروی جنبش‌های اسلامی معطوف خواهد شد. موفقیت به توانایی حماس و جهاد اسلامی در گذار از مقاومت مسلحانه به مشارکت سیاسی غیرخشونت‌آمیز بستگی دارد. آینده غزه به پاسخ این سؤالات وابسته است، اما اولویت فوری یافتن راه‌حل سیاسی برای پایان جنگ، بازسازی غزه و حرکت به‌سوی صلحی جامع است که مسئله فلسطین را به‌طور کلی حل کند.

فشارهای داخلی و خارجی، از اعتراضات شهروندان اسرائیلی تا تغییر مواضع بین‌المللی و مشکلات حقوقی نتانیاهو، می‌توانند به آتش‌بس منجر شوند. اما بدون تعهد حماس به دوری از خشونت و مدیریت مؤثر تسلیحات، صلح دائمی دشوار خواهد بود. من بر ضرورت راه‌حلی سیاسی تأکید دارم که نه‌تنها جنگ را متوقف کند، بلکه پایه‌ای برای بازسازی و صلح پایدار فراهم آورد./ منبع