چین و روسیه: محور جنگ

پس از جنگ سرد، چین و روسیه به‌سرعت به بر‌هم‌زدن نظم بین‌المللی اقدام کردند و با همکاری‌های نظامی و سیاسی، اتحاد غیررسمی اما مستحکمی را شکل دادند. نخستین رزمایش بزرگ نظامی مشترک آن‌ها در سال ۲۰۰۵ برگزار شد و از آن زمان تمرینات و همکاری‌های منظمی را در سراسر اوراسیا و آب‌های اطراف اجرا کرده‌اند. این همکاری‌ها تنها به آماده شدن برای درگیری محدود نشده و هر دو کشور نقش فعالی در حمایت از شورش‌ها در شمال آفریقا داشته‌اند و احتمالاً تلاش‌های خود را در این راستا هماهنگ می‌کنند. همچنین، چین با ارسال سرباز برای جنگ روسیه علیه اوکراین همراه شده و هر دو کشور در تجهیز مجدد ایران و حمله آن به اسرائیل نقش داشته‌اند. در نیمکره غربی نیز با حمایت از رژیم‌های کوبا و ونزوئلا، نفوذ خود را گسترش داده‌اند.

در حوزه فناوری و تجهیزات نظامی، گزارش واشنگتن‌پست در روز ۲۶ سپتامبر اشاره دارد که روسیه با انتقال تجهیزات، فناوری و آموزش به چین بر سر برنامه‌ریزی برای تهاجم هوابرد به تایوان همکاری می‌کند. یک روز پیش از آن، خبرگزاری رویترز فاش کرد که کارشناسان چینی برای همکاری در توسعه پهپادها به روسیه رفته‌اند و شرکت Sichuan AEE  پهپادهای تهاجمی و شناسایی به شرکت روسی IEMZ Kupol از طریق واسطه‌های تحریمی آمریکا و اتحادیه اروپا فروخته است. این گزارش‌ها نشان‌دهنده اتحاد عملیاتی دو کشور در عرصه‌های مختلف جهانی است؛ اتحادی که نظم غرب‌محور را به‌چالش کشیده است.

سیاستگذاران آمریکایی تا مدت‌ها امید داشتند که پکن و مسکو را بتوان مدیریت یا حتی از هم جدا کرد، اما اکنون روشن شده که این انتظارات واقع‌بینانه نبوده و جهان آزاد با دشمنانی ریشه‌دار و متحد روبه‌روست. پس از جنگ سرد، ایالات متحده تلاش کرد با گسترش تجارت و سرمایه‌گذاری، هر دو کشور را در نظام بین‌المللی ادغام کند. با این حال، چین و روسیه این نظم را رد کردند و امروز با قدرتی تازه آن را به‌چالش می‌کشند.

رؤسای‌جمهور آمریکا پس از جنگ سرد بیش از آنکه نگران تهدیدهای بنیادین چین و روسیه باشند، به ثبات این حکومت‌ها اهمیت می‌دادند و در نتیجه واکنش جدی به بی‌ثباتی‌آفرینی آن‌ها نشان ندادند. نمونه بارز این سیاست، حمایت مخفیانه جورج بوش پدر از حزب کمونیست چین پس از وقوع کشتار تیان‌آن‌من در ژوئن ۱۹۸۹ بود؛ جایی که مشاور امنیت ملی ایالات متحده برای تضمین حمایت آمریکا از دنگ شیائوپینگ، رهبر چین، مخفیانه به پکن اعزام شد. همچنین، رؤسای‌جمهور آمریکا تلاش کردند اقتدارگرایان روس را در قدرت حفظ کنند و به اعتراف سفیر داگلاس لوت در ناتو، ترجیح دادند با روسیه‌ای در حال افول اما پایدار مواجه باشند تا کشوری فروپاشیده با سلاح هسته‌ای.

این رویکرد حتی امروز نیز سیاست رسمی واشنگتن را هدایت می‌کند. ژنرال بازنشسته بلین هولت، معاون نمایندگی نظامی آمریکا در ناتو، تأکید می‌کند که دولت ترامپ نیز همانند اکثر دولت‌های اروپایی می‌خواهد هم‌زمان مانع شکست اوکراین شود و دولت ولادیمیر پوتین را پایدار نگه دارد؛ اما این دو هدف ناسازگارند و به‌زودی باید یکی را انتخاب کند. به گفته هولت، برنامه ترامپ ثمربخش نیست؛ زیرا روسیه در اوکراین پیشروی دارد و با ملاحظه پاسخ ضعیف دموکراسی‌های بزرگ، به حمله به همسایگان دیگر نیز اقدام کرده است. وی از نمونه‌هایی مانند ورود نوزده فروند پهپاد روسیه در روز ۹ سپتامبر به حریم هوایی لهستان و پرواز سه جنگنده میگ-۳۱ بر فراز استونی و نیز تخلفات مشابه در رومانی و لتونی یاد می‌کند. در واکنش، وزیر دفاع سوئد تهدید کرده هر هواپیمای متجاوز را بدون هشدار ساقط خواهد کرد.

همزمان، چین نیز حالت جنگی گرفته است. وزیر خارجه چین در روز ۲ جولای به مقام سیاست خارجی اتحادیه اروپا اعلام کرد پکن نمی‌خواهد روسیه در اوکراین شکست بخورد؛ زیرا در آن صورت آمریکا توجهش را به شرق آسیا و چین معطوف خواهد کرد. چین بدین ترتیب مایل است تقابل در اوکراین ادامه یابد تا آمریکا درگیر بماند. مارک روته، دبیرکل ناتو، در دسامبر از لزوم تغییر ذهنیت کشورهای عضو به دوره جنگی سخن گفت. با توجه به جنگ‌افروزی عملی چین و روسیه، ترامپ نیز روند تغییر ساختار وزارت دفاع را با تغییر نام آن به «وزارت جنگ» آغاز کرده است. این تحولات بیانگر نزدیکی خطر و بحران برای غرب و متحدانش است./ منبع