کریدور اقتصادی هند-غرب‌آسیا-اروپا و حذف ایران از نقشه ترانزیت جهانی
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان « کریدور اقتصادی هند-غرب‌آسیا-اروپا و حذف ایران از نقشه ترانزیت جهانی» به قلم ابوالفضل حسینی‌نیک در «دیپلماسی ایرانی» منتشر شده است. این یادداشت با نگاهی جامع، ابعاد اقتصادی، ژئوپلیتیکی و امنیتی ابتکار هند-غرب‌آسیا-اروپا را بررسی کرده و پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم این کریدور بر موقعیت ترانزیتی و ژئواکونومیک ایران را تبیین می‌کند؛ پروژه‌ای که با حمایت آمریکا و مشارکت کشورهای عربی و اسرائیل، مسیرهای سنتی را تغییر داده و جایگاه ایران را به چالش می‌کشد. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
کریدور اقتصادی هند-غرب‌آسیا-اروپا در سال ۲۰۲۳ در حاشیه نشست گروه۲۰ مطرح شد و هدف آن ایجاد مسیر ترکیبی شامل راه‌آهن، بنادر و کشتیرانی میان هند، کشورهای حوزه خلیج فارس و اروپا است. این طرح شامل مسیر شرقی از هند به بنادر خلیج فارس و مسیر غربی از خلیج فارس به مدیترانه و اروپا می‌شود.
از نظر اقتصادی، این کریدور می‌تواند جریان کالا، سرمایه، انرژی و داده را بازتعریف کرده و جایگزینی برای مسیر سنتی کانال سوئز باشد. اجرای آن زمان حمل و نقل بین هند و اروپا را تا ۴۰ درصد و هزینه‌ها را تا ۲۰ درصد کاهش می‌دهد و فرصت‌های جدیدی برای صادرات صنعتی، کشاورزی و فناوری اطلاعات ایجاد می‌کند. همچنین خطوط لوله هیدروژن و کابل‌های برق، صادرات انرژی پاک به اروپا را تسهیل و امنیت انرژی اروپا را تقویت می‌کنند. کابل‌های داده پرسرعت، تجارت خدمات دیجیتال را میان دو سوی کریدور گسترش می‌دهند.
کشورهای مسیر مانند امارات، عربستان و اسرائیل با تبدیل‌شدن به نقاط اتصال، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و توسعه بنادر و خدمات لجستیکی، رشد تولید ناخالص داخلی خود را بین یک تا ۳ درصد افزایش می‌دهند.
از نظر ژئوپلیتیکی، کریدور اقتصادی هند-غرب‌آسیا-اروپا با حمایت آمریکا و مشارکت هند، امارات، عربستان، اسرائیل و اتحادیه اروپا طراحی شده تا مسیرهای جهانی را بازتعریف کند، جایگزینی برای کریدور شمال-جنوب ایران و ابتکار کمربند و جاده چین ارائه و نقش ایران را در ترانزیت و اهمیت تنگه هرمز کاهش دهد. این پروژه همچنین هدف مهار نفوذ چین در غرب‌آسیا دارد و موقعیت کشورهای عربی را با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها تقویت می‌کند. همکاری عربستان و امارات با اسرائیل، همسو با روند عادی‌سازی روابط، معادلات منطقه‌ای را تغییر داده و احتمال انزوای ایران را افزایش می‌دهد. در بلندمدت، امکان شکل‌گیری بلوک ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک میان هند، کشورهای عربی و اروپا وجود دارد که در برابر چین و روسیه مقاومت کند. در مقابل، پروژه‌های جایگزین مانند «جاده توسعه عراق» و کریدور چابهار و شمال-جنوب ایران برای حفظ سهم ترانزیتی رقابت خواهند کرد.
از منظر امنیتی و سیاسی، این طرح همکاری‌های جدید میان هند، کشورهای خلیج فارس و اروپا را ایجاد و وابستگی سیاسی به یک بازیگر خاص را کاهش می‌دهد. حذف ایران، ترکیه و چین از مسیر، یک تصمیم اقتصادی و سیاسی با هدف تشکیل ائتلاف همسو با اسرائیل و متحدان عربی است که به تغییر توازن منطقه‌ای منجر می‌شود. نزدیکی هند به اسرائیل و حمایت دهلی‌نو از سیاست‌های آن، فاصله کشورهای عربی از ایران را بیشتر کرده و این کشور را در برخی محافل سیاسی منزوی می‌کند. عبور کریدور از مناطق پرتنش آن را در معرض تهدیدات امنیتی مانند حملات سایبری، تروریسم و تنش‌های نظامی قرار می‌دهد و امنیت آن نیازمند همکاری اطلاعاتی و نظامی گسترده و وابستگی بیشتر به حمایت غرب است.
برای ایران، پیامدهای کریدور اقتصادی هند-غرب‌آسیا-اروپا شامل کاهش نقش ترانزیتی، کاهش درآمدهای زیرساختی، افت اهمیت تنگه هرمز و افزایش رقابت با مسیرهای جایگزین است. حفظ موقعیت ایران مستلزم تقویت مسیرهای جایگزین، بازتعریف دیپلماسی ترانزیتی و تلاش برای جلوگیری از تبدیل‌شدن به بازیگری حاشیه‌ای در رقابت‌های ژئواکونومیک خواهد بود./ منبع
