ایران در برابر ضرب‌الاجل هسته‌ای؛ دیپلماسی یا تحریم

ایالات متحده و کشورهای اروپایی فرانسه، آلمان و انگلیس در گفت‌وگویی تلفنی در روز دوشنبه توافق کردند که پایان آگوست ۲۰۲۵ را به عنوان مهلت غیررسمی برای دستیابی به توافق هسته‌ای جدید با ایران تعیین کنند. در صورت عدم دستیابی به توافق تا این تاریخ، سه قدرت اروپایی قصد دارند مکانیسم «بازگشت خودکار تحریم‌ها» را فعال کنند که تمامی تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد که در چارچوب توافق برجام لغو شده بودند، به‌طور خودکار بازمی‌گرداند. این مکانیسم که برای پاسخ به تخلفات ایران در توافق گنجانده شده بود، در اکتبر ۲۰۲۵ منقضی می‌شود و فرآیند فعال‌سازی آن ۳۰ روز زمان می‌برد. به همین دلیل، کشورهای اروپایی می‌خواهند این فرآیند را پیش از آغاز ریاست روسیه بر شورای امنیت در اکتبر تکمیل کنند تا از وتوی احتمالی جلوگیری شود.

مقامات آمریکایی و اروپایی این مکانیسم را هم به عنوان اهرمی برای فشار بر تهران در مذاکرات و هم به عنوان گزینه‌ای در صورت شکست دیپلماسی می‌بینند. با این حال، ایران استدلال می‌کند که بازگشت تحریم‌ها، فاقد اعتبار قانونی است و تهدید کرده که در صورت فعال‌سازی این مکانیسم، از پیمان منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (NPT) خارج خواهد شد.

این گفت‌وگو با هدف هماهنگی مواضع در مورد بازگشت خودکار و مسیر پیش‌رو در دیپلماسی هسته‌ای با ایران انجام شد. کشورهای اروپایی قصد دارند در روزهای آینده با ایران وارد گفت‌وگو شوند و پیامی روشن به تهران منتقل کنند: «ایران می‌تواند با اقداماتی مانند ازسرگیری نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (که پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران متوقف شده) یا حذف حدود چهارصد کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی از کشور، از بازگشت تحریم‌ها جلوگیری کند».

از زمان پایان جنگ بین ایران و اسرائیل، دولت ترامپ تلاش کرده مذاکرات برای توافق هسته‌ای جدید را از سر بگیرد. برخی مقامات در فرانسه، آلمان، نگلیس و اسرائیل نگران بودند که دولت ترامپ کشورهای اروپایی را از فعال‌سازی مکانیسم ماشه منصرف کند تا مذاکرات احتمالی آسیب نبیند. با این حال، در دیدار هفته گذشته بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل با دونالد ترامپ، مارکو روبیو و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، نتانیاهو از ترامپ خواست که مانع بازگشت تحریم‌ها نشود و تأکید کرد که آمریکا باید به ایران پیام دهد که زمان برای توافق محدود است. یک مقام اسرائیلی اظهار داشت که ترامپ و تیم او با این موضع موافق بودند.

یک مقام ارشد آمریکایی اعلام کرد که دولت ترامپ از فعال‌سازی مکانیسم ماشه حمایت می‌کند و آن را اهرمی در مذاکرات با ایران می‌داند. این مقام افزود که ترامپ از عدم بازگشت ایران به میز مذاکره ناامید است. استیو ویتکاف به ایران اعلام کرده که هرگونه مذاکره آینده باید مستقیم و بدون واسطه باشد تا از سوءتفاهم‌ها جلوگیری شده و فرآیند تسریع شود./ منبع