گزینه‌های هسته‌ای ایران پس از بمباران

حملات اخیر اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، شامل حدود دوازده سایت و ترور نزدیک به بیست دانشمند هسته‌ای، برنامه غنی‌سازی اورانیوم ایران را هدف قرار داد. بمب‌افکن‌های بی-۲ آمریکایی با استفاده از بمب‌های ۳۰ هزار پوندی در تأسیسات فردو و نطنز و موشک‌های کروز زیردریایی در اصفهان، خسارات سنگینی وارد کردند. سانتریفیوژهای غنی‌سازی اورانیوم، که تجهیزات حساسی هستند، به احتمال زیاد در اثر انفجارها یا خاموشی ناگهانی آسیب دیده‌اند. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در ۲۶ ژوئن اعلام کرد که تأسیسات غنی‌سازی ایران دیگر عملیاتی نیستند و برنامه سانتریفیوژ گازی آن دچار خسارت جدی شده است. با این حال، بازسازی این تأسیسات، دشوار اما ممکن است. ایران ممکن است از ذخایر مخفی سانتریفیوژها برای ایجاد یک برنامه مخفیانه استفاده کند، زیرا آژانس از اواسط سال ۲۰۲۱ نظارت بر تولید سانتریفیوژهای ایران را از دست داده است.

وضعیت ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی ایران که پیش‌تر در فردو، نطنز و اصفهان ذخیره شده بود، نامشخص است. این مقدار در صورت غنی‌سازی بیشتر به بیش از ۹۰ درصد، برای تولید حدود ۱۰ بمب کافی است. بخشی از این ذخایر ممکن است در اثر حملات، تخریب شده یا به دلیل تجزیه در معرض هوا از بین رفته باشد، اما بخشی دیگر ممکن است پیش از حملات به مکان‌های دیگر منتقل شده باشد. ایران همچنین ممکن است تجهیزات تبدیل اورانیوم غنی‌شده به فلز اورانیوم یا سایر اجزای غیرهسته‌ای بمب را از دست داده باشد، هرچند برخی از این تجهیزات ممکن است به صورت اضافی وجود داشته باشند یا بدون سخت‌افزار تخصصی قابل تولید باشند.

تهران ممکن است به‌جای بازسازی آشکار برنامه هسته‌ای، به دلیل نفوذ اطلاعاتی اسرائیل، به سمت برنامه‌ای مخفی و محدود حرکت کند. این برنامه می‌تواند در تأسیسات زیرزمینی یا صنعتی مخفی ایجاد شود. ایران ممکن است تمام فعالیت‌های غنی‌سازی و تسلیحاتی را در یک یا دو تأسیسات عمیقا دفاعی متمرکز کند یا تأسیسات کوچک و پراکنده‌ای ایجاد کند که هر کدام ریسک‌های خاص خود را دارند. موفقیت اسرائیل در مقابله با این تلاش‌ها به اطلاعات دقیق و هماهنگی اقدامات مخفی و آشکار بستگی دارد، به‌ویژه اگر فشارهای ژئوپلیتیک آمریکا را به تمرکز بر مناطق دیگر سوق دهد.

حملات اخیر احتمالا بحث‌های داخلی در تهران را درباره غنی‌سازی اورانیوم تا سطح تسلیحاتی یا تسریع در ساخت بمب تقویت کرده است. با این حال، افرادی مانند آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر انقلاب که پیش‌تر راهبردی محتاطانه را ترجیح می‌دادند، ممکن است به دلیل آسیب‌پذیری‌های کنونی ایران محتاط‌تر شوند. استدلال‌هایی برای ادامه رویکرد محتاطانه وجود دارد: ایران در برابر حملات آسیب‌پذیر است، نفوذ اطلاعاتی اسرائیل ادامه دارد، شکاف در توان دفاع هوایی ایران پابرجاست و یک زرادخانه هسته‌ای نو پا ممکن است در برابر خرابکاری یا سرقت داخلی آسیب‌پذیر باشد. همچنین، بمب هسته‌ای ممکن است حملات اسرائیل و آمریکا را متوقف نکند، همان‌طور که تسلیحات هسته‌ای اسرائیل مانع حملات ایران نشد. ایران به‌شدت به رفع تحریم‌ها نیاز دارد که تنها از طریق توافق هسته‌ای جدید با آمریکا ممکن است.

آمریکا و شرکایش می‌توانند با اقداماتی مانند تقویت نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران، حمایت از عملیات مخفی اسرائیل و تهدید به تحریم‌های سخت‌تر، تهران را از بازسازی برنامه هسته‌ای بازدارند. همچنین، جلوگیری از انتقال سامانه‌های دفاع هوایی به ایران و کشورهای همسایه، حفظ کریدور هوایی بین اسرائیل و ایران را تضمین می‌کند. واشنگتن باید تأکید کند که رفع تحریم‌ها در ازای توقف دائمی توان غنی‌سازی ایران ممکن است، اما تلاش برای بازسازی این توان، تحریم‌های جدید و احتمال درگیری نظامی را به دنبال خواهد داشت. در نهایت، آمریکا و اسرائیل می‌توانند با یک کمپین رسانه‌ای خاموش در ایران، خطرات برنامه تسلیحات هسته‌ای را برای مردم این کشور برجسته و تأکید کنند که جاه‌طلبی‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی عامل درگیری است./ منبع