زمان آن رسیده که ایران توافق هسته‌ای بدون غنی‌سازی را بپذیرد
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «زمان آن رسیده که ایران توافق هسته‌ای بدون غنی‌سازی را بپذیرد» که به قلم زیگفرید اس. هکر (Siegfried S. Hecker) و عباس میلانی در بولتن دانشمندان اتمی (Bulletin of the Atomic Scientists)، منتشر شده است، استدلال می‌کند که پس از حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، که برنامه هسته‌ای این کشور را به‌شدت مختل کرد، ایران باید از غنی‌سازی اورانیوم صرف‌نظر کند و برنامه‌ای هسته‌ای برای تأمین انرژی غیرنظامی به‌نفع مردم خود را دنبال کند. نویسندگان معتقدند که غنی‌سازی امری است که نه برای انرژی غیرنظامی ضروری است و نه نماد استقلال است، بلکه راهی برای حفظ گزینه تسلیحاتی است که هزینه‌های سنگین اقتصادی و سیاسی به‌دنبال دارد. در ادامه چکیده این مقاله را می‌خوانید.
حملات دوازده‌روزه اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات هسته‌ای، نظامی و زیرساختی ایران، با حمایت آمریکا، برنامه هسته‌ای این کشور را به‌شدت تضعیف کرده و فرصتی برای بازنگری راهبردی برای ایران فراهم آورده است. این حملات که شامل بمباران دقیق سایت‌های نطنز، فردو و اصفهان، کارخانه‌های موشکی و ترور دانشمندان و فرماندهان بود، توانایی غنی‌سازی و تسلیحاتی ایران را مختل کرد. آمریکا با استفاده از بمب‌های سنگرشکن GBU-۵۷ سایت فردو را هدف قرار داد و اسرائیل حدود ۳۰ درصد از پرتابگرهای موشکی دوربرد ایران را نابود کرد. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، خسارات را «شدید» اما «نه کامل» توصیف کرد و گفت ایران می‌تواند طی چندین ماه، چند آبشار سانتریفیوژ را برای تولید اورانیوم غنی‌شده بازسازی کند. با این حال، زیرساخت‌های لازم برای غنی‌سازی در مقیاس صنعتی برای انرژی غیرنظامی که ایران ادعا می‌کرد هدفش است، تقریباً نابود شده است.
غنی‌سازی اورانیوم برای انرژی غیرنظامی غیرضروری است و تنها به‌عنوان پوششی برای گزینه تسلیحاتی عمل کرده است. ایران بیش از ۳۰ سال برای غنی‌سازی تلاش کرد، اما تنها یگ تا دو درصد از برقش از نیروگاه بوشهر تأمین می‌شود، که سوخت آن توسط روسیه فراهم شده و پسماند آن بازگردانده می‌شود. بازار بین‌المللی، با عرضه‌کنندگانی مانند روسیه، اورنکو، اورانو، و چین، سوخت هسته‌ای را به‌صرفه‌تر تأمین می‌کند. غنی‌سازی ۶۰ درصدی در فردو هیچ توجیه غیرنظامی ندارد و نشان‌دهنده راهبرد پوشش برای تولید سوخت بمب است. ایران با ذخیره حدود چهارصد کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد و چند سایت مخفی سانتریفیوژ، می‌تواند در چند هفته تا چند ماه سوخت بمب تولید کند، اما توانایی ساخت کلاهک‌های قابل نصب روی موشک سال‌ها به تأخیر افتاده است.
برنامه هسته‌ای ایران از زمان شاه با هدف ظاهری غیرنظامی اما با گزینه تسلیحاتی آغاز شد. پس از انقلاب سال ۱۹۷۹، حکومت ابتدا آن را رد کرد، اما پس از جنگ ایران-عراق و استفاده صدام از سلاح شیمیایی، به‌طور مخفیانه غنی‌سازی را از سر گرفت. افشای فعالیت‌های مخفی در ۲۰۰۳ و ۲۰۰۹ توسط تحلیل‌گران غیر‌دولتی، و گزارش‌های آژانس درباره «ابعاد احتمالی نظامی» برنامه ایران، این دوگانگی را تأیید کرد. ایران این گزارش‌ها را سیاسی خواند و اجازه دسترسی کامل به سایت‌های مشکوک را نداد. توافق برجام، زمان گریز هسته‌ای ایران را به یک سال افزایش داد و تولید پلوتونیوم را با بازطراحی رآکتور اراک محدود کرد، اما بندهای غروب و عدم محدودیت برنامه موشکی انتقاداتی را برانگیخت.
در سال ۲۰۱۸، نتانیاهو با افشای آرشیو اتمی ایران (پروژه عماد) نشان داد که ایران پس از سال ۲۰۰۳ نیز مخفیانه به فعالیت‌های تسلیحاتی ادامه داده است. خروج آمریکا از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ در همان سال ۲۰۱۸، خطای راهبردی بود که ایران را به تسریع غنی‌سازی و نزدیک‌شدن به توانایی بمب سوق داد. حملات سال ۲۰۲۵، که پس از بمباران سایت‌های دفاع هوایی ایران در اکتبر ۲۰۲۴ رخ داد، ایران را از نظر هوایی بی‌دفاع کرد و نفوذ عمیق موساد را آشکار ساخت. این حملات، با هدف قرار دادن زندان اوین و سایت‌های غیرنظامی، خشم عمومی را برانگیخت، اما به نیروگاه بوشهر و رآکتور تحقیقاتی تهران آسیبی نرساند، که نشان‌دهنده تمایز بین انرژی غیرنظامی و تسلیحاتی در رویکرد اسرائیل و آمریکا است.
ایران باید از غنی‌سازی دست بکشد، زیرا بازسازی آن هزینه‌بر، تحت نظارت شدید و در معرض حملات بیشتر است. غنی‌سازی نماد استقلال نیست، بلکه باری اقتصادی است که سودی برای مردم نداشته است. ایران می‌تواند مانند کره‌جنوبی، بر جنبه‌های غیرنظامی برنامه هسته‌ای، مانند ساخت رآکتور، تمرکز کند. حملات آمریکا نشان داد که واشنگتن در جلوگیری از بمب مصمم است و اکنون فرصت دیپلماتیک برای توافقی است که انرژی هسته‌ای غیرنظامی را برای مردم ایران تأمین کند، نه گزینه تسلیحاتی برای حکومت. ایران باید با پذیرش توافقی بدون غنی‌سازی، از بازار بین‌المللی سوخت استفاده کند و به‌سوی صلح منطقه‌ای گام بردارد. این تصمیم، با توجه به نفوذ اطلاعاتی اسرائیل و فشارهای نظامی، به‌نفع آینده ایران و کاهش تنش‌هاست./ منبع