هماهنگی تهران-پکن در عصر رقابت قدرتهای بزرگ؛ تحلیل گفتوگوی تلفنی وانگیی-عراقچی
تهران و پکن در بحبوحه رقابت قدرتهای بزرگ مواضع خود را هماهنگ کردند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «هماهنگی تهران-پکن در عصر رقابت قدرتهای بزرگ؛ تحلیل گفتوگوی تلفنی وانگیی-عراقچی» به قلم احمد رمضانی در اندیشکده تهران منتشر شده است. این یادداشت با رویکردی تحلیلی به بررسی گفتوگوی تلفنی پنجم ماه نوامبر ۲۰۲۵ میان وزرای خارجه ایران و چین میپردازد و آن را تلاشی برای تثبیت مشارکت راهبردی، حفظ ثبات منطقهای و بهرهگیری از حمایت سیاسی در چارچوب رقابت ژئوپلیتیکی قدرتهای بزرگ ارزیابی میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
در تاریخ پنجم ماه نوامبر سال ۲۰۲۵ گفتوگوی تلفنی میان وانگ یی، وزیر امور خارجه چین و سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در فضایی حساس و پرتنش ژئوپلیتیکی انجام شد. این تماس بخشی از تلاشهای پکن برای تثبیت موقعیت راهبردی ایران پس از تحولات منطقهای و جهانی بود. طرفین با اشاره به پنجاهوپنجمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک، بر اولویت گسترش روابط دوجانبه و تعمیق همکاریها تأکید کردند. چین، روابط با ایران را یکی از اولویتهای راهبردی خود دانست و دو طرف ضمن حمایت از توسعه مشارکت جامع راهبردی، در خصوص پرونده هستهای ایران نیز گفتوگو کردند.
در بیانیه چین درباره ایران، از واژه «تقویت/پیشبرد» برای توسعه همکاریها در چارچوب توافق ۲۵ ساله استفاده شد، در حالی که در روابط با کشورهایی مانند مجارستان، ازبکستان، ونزوئلا و امارات، واژه «ارتقا» بهکار رفته است. این تفاوت نشان میداد که هدف چین، عملیاتیکردن چارچوب موجود توافق ۲۵ ساله است. طرف چینی رویکرد خود را بیطرفانه و مبتنی بر واقعیتها معرفی کرد، بر حق ایران در بهرهبرداری صلحآمیز از انرژی هستهای تأکید نمود و سیاسیشدن این پرونده را علت بنبست کنونی دانست. ایران از حمایتهای چین، بهویژه مخالفت پکن با فعالسازی سازوکار مکانیسم ماشه، قدردانی کرد.
هدف چین، جلوگیری از تشدید بحران هستهای و استفاده از حمایت ایران بهعنوان اهرمی برای بازگشت به مذاکراتی بود که در آن منافع خود، از جمله رفع تحریمها برای اجرای سند ۲۵ ساله و حفظ ثبات منطقه، تأمین شود. پکن خواستار ادامه توافق هستهای بوده و متعهد به ایفای نقش سازنده در احیای مذاکرات باقی مانده است. برای ایران، حمایت سیاسی چین و روسیه موجب شده مشروعیت مکانیسم ماشه را رد کند و در شرایط توقف مذاکرات از سوی غرب، قدرت چانهزنی خود را حفظ نماید.
در زمینه کلی این گفتوگو، تشدید رقابت قدرتهای بزرگ و وقوع جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل در ماه ژوئن ۲۰۲۵ بهعنوان عاملی تأثیرگذار مطرح بود. چین ثبات ایران را برای تداوم معماری ژئوپلیتیک مورد نظر خود در اوراسیا و تأمین انرژی حیاتی میدانست. گفتوگوی تلفنی در این چارچوب، تلاشی برای ارائه تضمینهای سیاسی ارزیابیشدنی به ایران تلقی شد، زیرا افزایش تنشها میتوانست ابتکار «پهنه و راه» و موازنه قدرت در غرب آسیا را تهدید کند.
محتوای این تماس همچنین نشاندهنده همگرایی در برخی عناصر نظم موجود میان دو کشور بود. هر دو طرف بر مخالفت با سیاست قدرت و سلطهگرایی تأکید کردند؛ موضعی که در ادبیات دیپلماتیک پکن بهعنوان مقاومت در برابر رفتارهای قلدرمآبانه شناخته میشود و بازتابدهنده دیدگاه مشترک ضدغربی آنها در رقابت قدرتهای بزرگ است.
این گفتوگو بخشی از زنجیره فشرده تعاملات دیپلماتیک جهانی بود؛ بلافاصله پس از اجلاس سران آپک در اواخر ماه اکتبر و اوایل ماه نوامبر سال ۲۰۲۵ و درست پیش از نشست وزرای خارجه گروه ۷ در روزهای یازدهم و دوازدهم ماه نوامبر که طی آن چین بهدلیل حمایت از روسیه مورد انتقاد قرار گرفت. زمانبندی این تماس بر اهمیت هماهنگی مواضع جهانی میان تهران و پکن افزود.
در مجموع، تماس روز پنجم ماه نوامبر سال جاری میلادی نمایانگر تثبیت مشارکت راهبردی ایران و چین در شرایط پسابحران و بر اساس نیازهای متقابل بود. ایران به حمایت دیپلماتیک و فناوری برای مقابله با فشارهای غرب نیاز داشت و چین به شریکی کلیدی و همسو در اوراسیا برای پیشبرد چندجانبهگرایی و مقابله با نفوذ غربمحور در منطقه وابسته بود. این رایزنی همزمان با تشدید رقابت قدرتهای بزرگ و پس از جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل، فرصتی برای تأکید بر ثبات منطقهای و نقش آن در موازنه قدرت در غرب آسیا فراهم کرد./ منبع
