ارزیابی توافق اخیر سویدا و پیامدهای آن بر چشم‌انداز سیاسی سوریه
به گزارش اطلس دیپلماسی یادداشتی با عنوان «ارزیابی توافق اخیر سویدا و پیامدهای آن بر چشم‌انداز سیاسی سوریه» توسط مرکز سیاست امارات (Emirates Policy Center) منتشر شده است. این یادداشت، پیامدهای بحران سویدا را برای حکومت انتقالی سوریه و نقش بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که توافق اخیر تنها آرامش موقت ایجاد کرده و مسائل ریشه‌ای جامعه و سیاست محلی را حل نکرده است. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
درگیری میان رهبران محلی سویدا و دولت سوریه در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ به‌شدت بالا گرفت و تا یک هفته ادامه یافت، در حالی که ابعاد فرقه‌ای میان جوامع دروزی و سنی تشدید شد. تنش‌ها با پیوستن قبایل سنی به گروه‌های بدوی سویدا و ناتوانی نیروهای وزارت دفاع در کنترل استان شدت یافت و مداخله اسرائیل به حمایت از جناح‌های دروزی پیچیدگی اوضاع را افزایش داد. تحت فشارهای فزاینده، دو طرف در ۱۹ جولای در عمان با تضمین‌های آمریکا و اردن توافقی سه‌مرحله‌ای برای کاهش تنش‌ها امضا کردند. مرحله اول شامل استقرار نیروهای امنیت داخلی در مناطق غربی و شمالی سویدا و مسیرهای اصلی برای کاهش برخوردها بود، مرحله دوم بازگشایی گذرگاه‌های انسانی میان درعا و سویدا برای تخلیه غیرنظامیان، مجروحان، تبادل زندانیان و ارائه کمک‌های انسانی و پزشکی بود و مرحله سوم تمرکز بر تثبیت آتش‌بس با فعال‌سازی نهادهای دولتی و استقرار تدریجی نیروهای امنیتی مطابق توافق بود.
گزارش‌ها حاکی از آن است که دولت موقت نظارت امنیتی بر گذرگاه‌های استان را به پلیس محلی واگذار کرده و چارچوبی برای انتقال تسلیحات سنگین با همکاری وزارت دفاع و وزارت کشور و مشورت با رهبری دروزی‌ها ایجاد شده است، در حالی که جایگاه ویژه سویدا حفظ می‌شود. با این حال، این توافق‌ها راه‌حل جامع بحران سویدا نیستند و بی‌اعتمادی عمیق میان طرفین، سوابق تحریکات متقابل و نارضایتی‌های طولانی‌مدت، محیطی ناپایدار ایجاد کرده است. جناح رادیکال دروزها به رهبری شیخ حکمت الهجری با حمایت رهبران معنوی شیخ یوسف الجربوع و شیخ حمود الحناوی نفوذ یافته و هرگونه ارتباط با دولت انتقالی دمشق را رد کرده و خواستار افزایش تمرکززدایی و بازکردن گذرگاه مرزی با اردن است.
سویدا با وجود محدودیت‌های اقتصادی و جغرافیایی به‌سوی مدل حکومت محلی غیرمتمرکز و احتمال جدایی از سوریه حرکت می‌کند. دفتر اجرایی محلی برای نظارت بر حکومت و امنیت ایجاد شده و استان به اتحاد اقلیت‌ها که پس از کنفرانسی در حسکه شکل گرفت پیوسته است. رهبری دروزها دمشق را به تحریم اقتصادی و حتی نسل‌کشی متهم می‌کند و دمشق جناح‌های وابسته به الهجری را به مانع‌تراشی در بازگرداندن نهادهای دولتی متهم می‌کند.
توافق کنونی با موانعی جدی مواجه است، از جمله بی‌اعتمادی عمیق طرفین، ساختار پیچیده جناح‌ها شامل افسران سابق حکومت اسد و گروه‌های وابسته به اسرائیل، لفاظی فرقه‌ای و فشار عمومی و فقدان مکانیزم‌های مشخص اجرایی، که باعث می‌شود توافق شبیه یک آتش‌بس موقت باشد. نقض توافق در تل الحدید و نشست سه‌جانبه در عمان بر ضرورت فوری آتش‌بس تأکید کرد.
بحران سویدا محدودیت‌های حکومت انتقالی به رهبری الشرع را آشکار کرده و مداخله اسرائیل، ضعف نهادهای نظامی و امنیتی و نگرانی‌های جامعه سُنی درباره مدیریت بحران را برجسته ساخت. همچنین تأثیرات اقتصادی و نارضایتی عمومی افزایش یافته و اعتماد به توانایی دولت در مدیریت امور کاهش یافته است.
دولت انتقالی با دو مسیر احتمالی مواجه است: استفاده قاطع از زور و مدیریت کنترل‌شده بحران برای حفظ اقتدار مرکزی، یا اصلاحات سیاسی و حکمرانی فراگیر با تمرکز بر مشارکت سیاسی، بازسازی نیروهای نظامی و امنیتی و تدوین قانون اساسی جدید که حقوق همه جوامع سوریه را تضمین کند. هر دو مسیر با چالش‌های داخلی و بین‌المللی به‌ویژه در سایه فشارهای جهانی و حمایت از اقلیت‌ها مواجه است.
بحران سویدا، پیچیدگی‌های منطقه‌ای و داخلی را برجسته کرده و توافق اخیر بیشتر به ثبات منطقه‌ای توجه دارد تا حل واقعی بحران. پیامدهای آن ممکن است شامل افزایش نارضایتی داخلی، فشارهای بین‌المللی و تغییرات احتمالی در ساختار سیاسی و اجتماعی سوریه باشد که مدیریت آن برای حکومت انتقالی دشوار خواهد بود./ منبع