طرح جسورانه خلع سلاح در لبنان

دولت جدید لبنان که پس از آتش‌بس میان اسرائیل و حزب‌الله در سال ۲۰۲۴ تشکیل شد، با حمایت ایالات متحده برنامه‌ای جسورانه را برای خلع سلاح همه گروه‌های مسلح غیردولتی آغاز کرده است. در رأس این گروه‌ها حزب‌الله قرار دارد که پس از شهادت سید حسن نصرالله در حمله هوایی اسرائیل در ماه سپتامبر سال گذشته، با وجود ضربه به غرور و اقتدارش، همچنان مقاومت می‌کند. نعیم قاسم، رهبر جدید حزب‌الله تهدید کرده است که هرگونه تلاش دولت برای مقابله با این گروه به جنگ داخلی منجر خواهد شد. نواف سلام، نخست‌وزیر لبنان این سخنان را تهدیدی آشکار دانسته است. حزب‌الله تاکید دارد تا زمانی که اسرائیل بخش‌هایی از لبنان را اشغال و بمباران می‌کند، بحثی از خلع سلاح نخواهد بود.

دولت آمریکا طرحی مرحله‌ای ارائه کرد که بر اساس آن اسرائیل حملات خود را متوقف و از پنج موقعیت در جنوب لبنان عقب‌نشینی می‌کند. کابینه لبنان در روز ۷ آگوست طرحی مشابه از ارتش را پذیرفت. توماس باراک، نماینده آمریکا این را گام نخست دانست، اما اذعان کرد که انگیزه حزب‌الله برای خلع سلاح «صفر» است، زیرا حضور اسرائیل استدلال این گروه را تقویت می‌کند. از زمان آتش‌بس، اسرائیل در ضاحیه تنها چند حمله انجام داده، اما در جنوب و بقاع تقریباً روزانه حمله کرده است. با وجود توافق، حضور نامشخص نیروها و سلاح‌های حزب‌الله در جنوب باقی مانده است.

دولت لبنان ارتش را برای احتمال رویارویی آماده می‌کند، هرچند این امر در کشوری که خاطره جنگ داخلی طولانی هنوز زنده است، تابو محسوب می‌شود. با این حال، برخی گروه‌های فلسطینی میانه‌رو پذیرفته‌اند بخشی از سلاح‌های خود را تحویل دهند و در مقابل وعده‌هایی درباره بهبود حقوق مدنی‌شان دریافت کنند. ولی گروه‌های تندروی فلسطینی و حزب‌الله سرسختانه مخالفت می‌کنند. در اردوگاه‌های پناهندگان، درگیری‌های مسلحانه رایج است؛ در روز ۳ سپتامبر در برج‌البراجنه دو نفر زخمی شدند. با وجود این، جنبش فتح چندین بار سلاح‌هایی شامل آر پی جی و سلاح‌های سبک را تحویل ارتش داده است. جوزف عون، رئیس‌جمهور لبنان و محمود عباس در بیانیه‌ای اعلام کردند دوره وجود سلاح خارج از کنترل دولت پایان یافته است.

فتح و سازمان آزادی‌بخش فلسطین عمدتاً با خلع سلاح همراهی می‌کنند، اما ائتلاف نیروهای فلسطینی شامل حماس مخالف است. پس از سقوط دولت بشار اسد، نفوذ فتح در اردوگاه‌ها افزایش یافت. در اردوگاه شتیلا نیز درگیری‌هایی بر سر قاچاق مواد مخدر رخ داد که سه زخمی بر جای گذاشت. خاطره قتل‌عام سال ۱۹۸۲ در این اردوگاه، که پس از توافق آمریکا برای خلع سلاح فلسطینی‌ها رخ داد، هنوز زنده است و مخالفت با طرح جدید را تقویت می‌کند. با این حال، حزب نیروهای لبنانی امروز از طرفداران سرسخت خلع سلاح است.

ارتش لبنان از زمان آتش‌بس، به طور پنهانی اقدام به توقیف سلاح‌ها کرده است. صدها مخفی‌گاه و تونل در جنوب کشف شده، گرچه حزب‌الله رسماً هیچ سلاحی تحویل نداده است. در روز ۹ آگوست، هنگام تلاش ارتش برای تصرف انبار سلاح حزب‌الله، یک انفجار ۶ سرباز را کشت و گزارش‌ها حاکی از تله‌گذاری انبار توسط حزب‌الله بود. این رویداد نشان داد مقابله گسترده با حزب‌الله می‌تواند بسیار خونین باشد. افزون بر آن، حزب‌الله با نفوذ سیاسی خود مانع اجرای کامل طرح می‌شود. ارتش اعلام کرده است خلع سلاح جنوب تا پایان سال تکمیل خواهد شد، اما جزئیات و جدول زمانی مناطق دیگر محرمانه باقی مانده است.

با وجود شعارهای هواداران حزب‌الله در حمایت از نصرالله و تهدیدهای گروه، برخی تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند روندی طولانی و تدریجی در پیش است و رویارویی همه‌جانبه بعید به نظر می‌رسد. اما اگر ارتش لبنان نتواند حزب‌الله را خلع سلاح کند، اسرائیل احتمالاً وارد عمل خواهد شد. تجربه خلع سلاح فتح در بیروت نشان داده است گروه‌های ضعیف‌تر قابل مذاکره‌اند، اما تا زمانی که حزب‌الله قدرت خود را حفظ کند و بن‌بست سیاسی ادامه یابد، چشم‌انداز صلح پایدار در لبنان و با اسرائیل دور از دسترس خواهد بود. / منبع