انتصاب علی لاریجانی به دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در بحبوحه چالش‌های امنیتی

علی لاریجانی به‌تازگی به سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران منصوب شده است. این انتصاب در شرایطی صورت گرفته که ایران با فشارهای سیاسی داخلی، چالش‌های ژئوپلیتیکی و آسیب‌پذیری‌های اقتصادی مواجه است. تغییرات جدید که شامل انتصابات تازه و ایجاد ساختارهای دفاعی نوین می‌شود، در زمانی رخ می‌دهد که در داخل کشور میان «اصول‌گراها» و «میانه‌روها» بر سر راهبردهای جنگ با اسرائیل و سیاست‌های آینده بحث‌هایی جریان دارد. در ماه مرداد، شورای عالی امنیت ملی، شورایی دفاعی با حضور روسای سه قوه، وزرا و مقامات نظامی تشکیل داد که زیر نظر مستقیم رهبر عالی کشور فعالیت می‌کند. این شورا مسئول سیاستگذاری امنیتی و هماهنگی میان دستگاه‌های اطلاعاتی، سیاسی و اقتصادی است. انتصاب لاریجانی از سوی جریان‌های میانه‌رو و اصلاح‌طلب به‌عنوان نشانه‌ای از انعطاف احتمالی در سیاست‌های ایران تلقی می‌شود.

سابقه سیاسی لاریجانی چهار دهه و شامل دوره‌های حساس از جمله ریاست سازمان صداوسیما و وزارت فرهنگ است. وی نخستین بار در دوره احمدی‌نژاد دبیر شورای امنیت ملی شد و در مذاکرات هسته‌ای مهم آن زمان نقشی کلیدی داشت اما به‌دلیل اختلافات از سمت خود استعفا داد. در سال‌های بعد در حمایت از برجام در مجلس نقش داشت اما در انتخابات ریاست‌جمهوری رد صلاحیت شد. لاریجانی به‌دلیل تجربه همکاری با جناح‌های مختلف و توانایی حفظ تعادل بین سیاست‌های عملی و ایدئولوژی رهبری، به‌عنوان گزینه‌ای برای تثبیت وضعیت انتخاب شد.

این تغییرات در داخل کشور به‌دنبال تلاش برای همگرایی و آماده‌سازی مقابله با تحریم‌های احتمالی سازمان ملل صورت گرفته است. لاریجانی وظیفه دارد در مذاکرات آتی به‌ویژه با کشورهای اروپایی، بدون آسیب‌رساندن به اصول ایدئولوژیک، راهکارهای کاهش فشار تحریم‌ها و تنش نظامی را دنبال کند. انتقادات وی از آژانس انرژی اتمی و تاکید بر حفظ تعادل میان قدرت و خردمندی در مذاکرات، نشان‌دهنده سیاستی محافظه‌کارانه و در عین حال واقع‌گراست.

در سطح منطقه‌ای، حضور لاریجانی در لبنان و عراق نشان‌دهنده اهمیت حفظ نفوذ ایران در این کشورها است. ایران و عراق توافقنامه امنیتی مرزی امضا کردند که مورد مخالفت آمریکا قرار گرفته است. در لبنان نیز فشار برای خلع سلاح حزب‌الله وجود دارد که تهران در تلاش است از طریق رایزنی‌های مستقیم نفوذ خود را حفظ کند. ایران همچنین اهمیت روابط خود با روسیه و چین را بیش از پیش درک کرده و دیدارهای لاریجانی با پوتین نشان‌دهنده تلاش برای استفاده از حمایت‌های این دو کشور است، هرچند ایران می‌داند که در صورت بروز جنگ، این کشورها وارد عمل نظامی نخواهند شد.

جنگ اخیر ایران و اسرائیل نقاط ضعف اساسی در توان دفاعی و اطلاعاتی ایران را آشکار ساخت. نفوذ اسرائیل در هدف قرار‌دادن فرماندهان نظامی و دانشمندان هسته‌ای باعث شد ایران ده‌ها جاسوس را دستگیر کند. لاریجانی مأموریت دارد امنیت داخلی را تقویت کند، اعتماد به دستگاه‌های اطلاعاتی را بازسازی نماید و اصلاحاتی در برنامه‌های دفاعی ایجاد کند. اما تردیدهای جدی درباره توان بازدارندگی ایران در برابر حملات مکرر اسرائیل و آمریکا باقی است که ثبات و امنیت کشور را تهدید می‌کند.

در نهایت، انتصاب لاریجانی نشان‌دهنده تلاش تهران برای بازیابی ثبات و انسجام در سیاست‌های امنیتی و منطقه‌ای است اما محدودیت‌های ساختاری، انزوای بین‌المللی و چالش‌های متعدد، افق روشنی پیشِ روی ایران نمی‌گذارند. این تغییرات ممکن است بیشتر مدیریت بحران‌ها را هدف قرار دهد تا تغییرات اساسی در مسیر سیاسی و امنیتی کشور./ منبع