بهره‌برداری از فرصت‌های سوریه برای آمریکا

اندیشکده واشنگتن در نشستی مجازی با حضور چهار کارشناس مسائل سوریه، شامل متیو لویت، دِوورا مارگولین، سوهیر مدینی و دیوید شنکر، به بررسی تبعات تصمیم اخیر ترامپ برای تعامل با دولت جدید سوریه به رهبری احمد شرع پرداخت. این تغییر در سیاست آمریکا، که با تعلیق تحریم‌ها و همکاری با فردی که سابقاً وابسته به گروه‌های جهادی وابسته بوده است، نقطه عطفی در معادلات سوریه به شمار می‌رود.

متیو لویت در تحلیل خود اظهار داشت که دیدار ترامپ با احمد شرع، با وجود پیشینه او در ساختار القاعده، امری بی‌سابقه نیست؛ زیرا پیش‌تر نیز برخی چهره‌های جهادی مسیری تحول آفرین را طی کرده‌اند. وی اشاره کرد که شرع، که زمانی مورد اعتماد ابوبکر البغدادی برای رهبری شاخه سوری القاعده بود، بعدها از گروه‌های جهادی فاصله گرفت، توسط روحانی افراطی ابومحمد مقدسی تکفیر شد و در دوران رهبری حکومت محلی ادلب، از اقدامات تروریستی بین‌المللی فاصله گرفت. با این حال، ارتباط او با برخی جنگجویان سابق هنوز موجب نگرانی است. شرع در دوران رهبری‌اش اقداماتی نظیر توقف ارسال تسلیحات به حزب‌الله، اخراج نیروهای ایرانی از مناطق تحت کنترل و همکاری اطلاعاتی با آمریکا برای مقابله با داعش انجام داده که همگی نشان‌دهنده تغییر رفتار اوست.

آمریکا برای حفظ اهرم فشار خود بر دمشق، دو ابزار کلیدی در اختیار دارد: حفظ حضور محدود نظامی در شمال شرق سوریه به ‌ویژه برای تضمین امنیت زندان‌های نگهداری اعضای داعش و استفاده از تحریم‌ها. با آنکه ترامپ در پی دیدار با شرع اعلام کرد قصد لغو کامل تحریم‌ها را دارد، نهادهای وزارت خارجه و خزانه‌داری آمریکا در تلاش‌اند مسیر تعلیق مشروط تحریم‌ها را طی کنند؛ مسیری که اجازه می‌دهد فعالیت اقتصادی در سوریه از سر گرفته شود، بدون آنکه واشنگتن اهرم خود را از دست بدهد. افزون بر این، بسیاری از تحریم‌ها مانند قانون سزار مصوب ۲۰۱۹ صرفاً با اقدام کنگره قابل لغو هستند. دولت ترامپ می‌تواند اجرای این قانون را متوقف کند، اما لغو آن زمان‌بر خواهد بود. به‌همین دلیل، سیاست تعلیق فعلاً عملی‌تر و محتاطانه‌تر ارزیابی می‌شود.

دِوورا مارگولین نیز تأکید کرد که هرچند تصمیم ترامپ درخصوص تحریم‌ها غافلگیرکننده بود، اما تأکید او بر تداوم مأموریت ضد داعش کاملاً در امتداد سیاست‌های گذشته آمریکا است. از سال ۲۰۱۴، همکاری با نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) برای مقابله با داعش ستون اصلی سیاست واشنگتن در سوریه بوده است. با وجود شکست نظامی داعش در سال ۲۰۱۹، هنوز هزاران نفر از اعضا و خانواده‌های آن‌ها در زندان‌ها و اردوگاه‌های تحت مدیریت SDF حضور دارند. مقام‌های نظامی آمریکا هشدار داده‌اند که خروج آمریکا از سوریه می‌تواند منجر به فرار گسترده زندانیان، تشدید افراط‌گرایی در اردوگاه الهول و بازگشت داعش در عرض یک تا دو سال شود.

در حال حاضر، آمریکا از دولت شرع خواسته است که مسئولیت این زندان‌ها را بپذیرد و مانع از تجدید حیات داعش شود. با توجه به همکاری پیشین دولت جدید سوریه با اطلاعات آمریکا در مقابله با داعش، برخی کارشناسان به توانمندی شرع در این زمینه خوش‌بین‌اند. با این حال، مارگولین تأکید می‌کند که این انتقال وظایف نیازمند تعیین انتظارات روشن، اطمینان از رعایت حقوق زندانیان، پر کردن شکاف‌های مالی، حمایت بین‌المللی و جدول زمانی مشخص است. همچنین، هماهنگی با بازیگران منطقه‌ای مانند ترکیه، نیروهای کرد و شرکای اروپایی از الزامات این روند است.

سوهیر مدینی، پژوهشگر مهمان فرانسوی، توضیح داد که اروپا از این چرخش در سیاست آمریکا استقبال کرده است. تصمیم ترامپ مبنی بر تعامل با دمشق به ایجاد اجماع جدیدی در اتحادیه اروپا انجامیده و روند کاهش تحریم‌ها را تسهیل کرده است. رویکرد اروپا مبتنی بر «اعتماد مشروط و برگشت‌پذیر» است؛ به‌طوری‌که در صورت انحراف از مسیر، تحریم‌ها می‌توانند دوباره اعمال شوند. مدینی دو عامل کلیدی را پشت این اجماع ذکر کرد: نخست، آسیب‌های ناشی از جنگ سوریه برای اروپا در قالب حملات تروریستی و بحران پناهجویان؛ و دوم، تحولات ژئوپولیتیک ناشی از جنگ اوکراین که باعث شده اروپا به‌ دنبال کاهش وابستگی سوریه به روسیه باشد. به اعتقاد مدینی، موفقیت این رویکرد نیازمند همکاری آمریکا در چهار حوزه کلیدی است: ۱. حل مسئله تحریم‌های ثانویه که مانع سرمایه‌گذاری شرکت‌های اروپایی در سوریه شده‌اند ۲. همکاری دمشق با سازمان منع تسلیحات شیمیایی برای نابودی ذخایر باقی‌مانده رژیم اسد ۳. هماهنگی کامل در مأموریت ضد داعش در شمال سوریه و جلوگیری از تکرار خروج شتاب‌زده مشابه افغانستان ۴. توجه به عدالت انتقالی به ‌عنوان شرط ثبات بلندمدت و مصالحه ملی./ منبع