شبه‌جزیره سینا در کانون بحران: تقویت نظامی مصر و فشار بر محدودیت‌های کمپ دیوید

شبه‌جزیره سینا، که زمانی منطقه حائل برای حفظ صلح سرد میان مصر و اسرائیل بود، اکنون به خط مقدم تنش‌های فزاینده تبدیل شده است. توافق کمپ دیوید در سال ۱۹۷۹، که سینا را به منطقه‌ای غیرنظامی‌شده تبدیل کرد، تحت فشار اقدامات اخیر مصر قرار گرفته است. قاهره با استقرار بی‌سابقه نیروهای زرهی، یگان‌های ویژه، سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی و جنگنده‌ها در پایگاه‌های مدرن‌شده سینا، از جمله مناطق B و C که طبق توافق باید غیرنظامی بمانند، نگرانی‌های راهبردی اسرائیل را برانگیخته است. سرویس اطلاعات دولتی مصر اعلام کرده این اقدامات برای تأمین امنیت مرزها در برابر تهدیداتی مانند تروریسم و قاچاق انجام شده و با هماهنگی طرف‌های توافق صلح صورت گرفته است. با این حال، اسرائیل این تحرکات را نقض محدودیت‌های امنیتی توافق و نشانه‌ای از تغییر توازن قدرت می‌داند.

از منظر تل‌آویو، این اقدامات فراتر از عملیات موقت ضدتروریستی گذشته است. مقامات اسرائیلی، از جمله بنیامین نتانیاهو، با ابراز نگرانی به واشنگتن، خواستار فشار بر قاهره برای عقب‌نشینی شده‌اند. تحلیلگران مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل معتقدند مصر با استفاده از بهانه همکاری‌های پیشین علیه داعش، به‌دنبال تثبیت وضعیت جدیدی در سینا است. اسرائیل همچنین مدعی است مصر تأسیسات زیرزمینی برای ذخیره تسلیحات راهبردی ساخته که می‌تواند منطق غیرنظامی‌سازی سینا را تضعیف کند.

مصر این اتهامات را رد کرده و اقدامات خود را اعمال حاکمیت ملی و پاسخ به تهدیدات امنیتی ناشی از سیاست‌های اسرائیل می‌داند. قاهره دو نگرانی اصلی دارد: نخست، جلوگیری از انتقال اجباری فلسطینیان غزه به سینا، که به باور مصر، هدف دولت نتانیاهو برای غیرقابل‌سکونت کردن غزه و حذف مسئله فلسطین است. عبدالفتاح سیسی، رئیس‌جمهور مصر، این سناریو را خط قرمز خوانده است. دوم، بازگرداندن حاکمیت کامل مصر بر سینا، چرا که مقامات مصری محدودیت‌های توافق را متعلق به شرایط تاریخی گذشته می‌دانند و خواستار آزادی عمل نظامی برای تأمین امنیت هستند.

تنش‌ها تنها به مسائل نظامی محدود نیست. روابط انرژی نیز به نقطه‌ای بحرانی تبدیل شده است. مصر که با بحران اقتصادی و کمبود تولید گاز مواجه است، به گاز اسرائیل برای تأمین نیازهای داخلی و صادرات به اروپا وابسته شده است. تهدید نتانیاهو به تعلیق قرارداد ۳۵ میلیارد دلاری گاز، نگرانی‌هایی در قاهره ایجاد کرده است. از سوی دیگر، تسلط ارتش اسرائیل بر محور فیلادلفیا در مرز غزه و مصر، متهم کردن مصر به تسهیل انتقال تسلیحات به حماس، و ممانعت از ورود کمک‌های بشردوستانه به غزه از طریق گذرگاه رفح، خشم قاهره را برانگیخته است. کشته شدن یک سرباز مصری در پی اقدامات اسرائیل در ماه می ۲۰۲۴ نیز به خشم عمومی و رسمی دامن زده است.

پیشنهاد سیسی برای ایجاد ارتش متحد عربی در اجلاس اضطراری عربی-اسلامی در قطر، نشان‌دهنده تلاش مصر برای بازپس‌گیری رهبری جهان عرب است. اما کشورهای حاشیه خلیج فارس، به‌ویژه امارات و عربستان، که پس از توافق‌های ابراهیم به عادی‌سازی روابط با اسرائیل روی آورده‌اند، دیگر قاهره را رهبر طبیعی منطقه نمی‌دانند. این اختلاف دیدگاه، همراه با وابستگی مالی مصر به کمک‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس، توانایی قاهره برای تأثیرگذاری منطقه‌ای را محدود کرده است.

تحرکات نظامی مصر در سینا روابط با اسرائیل را وارد دوره‌ای از بی‌اعتمادی عمیق کرده است. بدون میانجی‌گری آمریکا برای بازنگری در ترتیبات امنیتی، خطر درگیری آشکار از طریق قطع همکاری‌ها، لغو قراردادهای انرژی یا حوادث مرزی افزایش می‌یابد. حادثه ژوئن ۲۰۲۳، که در آن یک سرباز مصری پس از عبور از مرز سه سرباز اسرائیلی را کشت، شکنندگی وضعیت کنونی را نشان داد. سینا اکنون در مرکز تقابل راهبردی قرار دارد که سرنوشت غزه و جایگاه مصر در نظم منطقه‌ای را تعیین خواهد کرد./ منبع