جهان در آستانه خطر هستهای
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «جهان در آستانه خطر هستهای» منتشر شده در الصباح، وضعیت صعودی تهدید هستهای جهانی و افزایش نگرانیها از جنگ و تنشهای ژئوپلیتیکی به همراه رشد شمار تسلیحات هستهای آماده استفاده و تأثیر آن بر امنیت بینالمللی را به صورت فشرده بررسی میکند. در ادامه، خلاصه این یادداشت را میخوانید.
جهان در شرایطی قرار دارد که خطرات ناشی از تسلیحات هستهای به طور فزایندهای افزایش یافته است. همزمان با حملات اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران، تنشهای ژئوپلیتیکی به شدت در حال تشدید است و اظهارات تهدیدآمیز در زمینه تسلیحات هستهای رو به گسترش میباشد. دبیرکل سازمان ملل متحد با هشدار درباره ضرورت حفظ و تقویت معاهده منع اشاعه تسلیحات هستهای، از کشورهای جهان خواسته است تا فوراً برای حمایت از این معاهده اقدام کنند که از نظر حقوقی الزامآور است.
هشدارهای اخیر در شرایطی مطرح میشود که کارشناسان نسبت به نزدیک شدن جهان به شرایطی حتی خطرناکتر از دوران جنگ سرد ابراز نگرانی کردهاند. سازمان ملل متحد در طول سالها تلاش کرده است تا جهانی عاری از سلاح هستهای را رقم بزند، اما پیشرفت در این زمینه بسیار کند بوده است. در طول ۸۰ سال گذشته، مهمترین دلگرمی عدم وقوع حمله یا جنگ هستهای بوده است که تاکنون موفق شده مانع فاجعهای گسترده شود.
با این وجود، آخرین گزارش مرکز دیدهبان منع تسلیحات هستهای نشان میدهد که تعداد تسلیحات هستهای آماده به کار از ۹ هزار و ۵۸۵ سلاح در ابتدای سال ۲۰۲۴ به ۹ هزار و ۶۰۴ سلاح در ابتدای سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. این افزایش معادل بیش از ۱۴۶ هزار بمب هستهای مشابه بمب هیروشیما است که در سال ۱۹۴۵ شهر هیروشیما را ویران کرد و جان بیش از ۱۴۰ هزار نفر را گرفت.
بر اساس این گزارش، ۹ قدرت هستهای جهان شامل ایالات متحده، روسیه، فرانسه، چین، بریتانیا، پاکستان، هند، اسرائیل و کره شمالی هستند که توانایی ساخت و نگهداری تسلیحات اتمی را دارند. نگرانکننده این است که ۴۰ درصد از این تسلیحات در حالت آماده به کار بر روی زیردریاییها، موشکهای زمینی و بمبافکنها مستقر شدهاند و میتوانند در هر زمان به کار گرفته شوند.
مدیر پروژه اطلاعات هستهای در اتحادیه دانشمندان آمریکایی با اشاره به روند افزایشی تسلیحات هستهای آماده به کار، تأکید کرده است که کشورها به دنبال مدرنسازی و گسترش زرادخانههای خود هستند و این روند تا زمانی که تغییر واقعی در کنترل تسلیحات و خلع سلاح ایجاد نشود، ادامه خواهد داشت. این موضوع موجب افزایش مخاطرات ناشی از رقابت تسلیحاتی و بیثباتی بیشتر در عرصه بینالمللی میگردد.
رئیس موسسه امنیت جهانی نیز به توسعه توانمندیهای کمی و کیفی زرادخانههای هستهای اشاره کرده است که پاکسازی تنش و حفظ امنیت بر پایه بازدارندگی را پیچیدهتر میکند. پیشرفت در دقت، توان تخریبی و قابلیتهای تکنولوژیک این سلاحها، در عین افزایش قدرت تخریب، نسبت بازدارندگی آنها را کاهش داده است.
این شرایط همچنین به معنای افزایش احتمال استفاده احتمالی از این سلاحها است، زیرا حتی کاهش در قدرت تخریبی سلاحها میتواند تمایل به استفاده را بیشتر کند و محدودیتهای قانونی و اخلاقی بر سر بهکارگیری آنها را کاهش دهد. این عوامل ریسک فجایع هستهای را به شدت افزایش داده است و به نظر میرسد جهان در معرض خطراتی قرار دارد که ممکن است حتی نسلهای حاضر فرصت مشاهده پیامدهای آنها را نداشته باشند.
در همین راستا، دبیرکل سازمان ملل در سخنرانی به مناسبت روز جهانی خلع سلاح بر اهمیت سرمایهگذاری در سازوکارهای صلحآمیز و تقویت موانع بازدارنده تأکید کرده و نسبت به افزایش تنشها در نقاط مختلف جهان و رشد خطر تسلیحات هستهای هشدار داده است. وی از جامعه بینالمللی خواسته است تا جهت حفظ آینده بشریت، بر صلح و کنترل تسلیحات تمرکز کنند و از مسیرهای جنگ و خشونت دوری گزینند.
این شرایط حساس جهانی همراه با افزایش شمار تسلیحات هستهای، پیچیدگیهای ژئوپلیتیکی و افزایش تنشهای منطقهای، نیازمند توجه و اقدامات فوری برای خلع سلاح و تقویت نظام بینالمللی منع اشاعه است تا از وقوع فجایع احتمالی پیشگیری شود./ منبع
