پیمان مکه؛ معماری جدید امنیت سنی‌ها که از تردید نسبت به آمریکا زاده شده است
پیمان مکه نشان‌دهنده تلاش عربستان، ترکیه و پاکستان برای ایجاد یک ترتیبات امنیتی مستقل‌تر در خاورمیانه است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «پیمان مکه؛ معماری جدید امنیت سنی‌ها که از تردید نسبت به آمریکا زاده شده است» نوشته جاسم العزاوی (Jasim Al-Azzawi) در میدل ایست مانیتور (Middle East Monitor) منتشر شده است و توافق دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان را نشانه‌ای از تحول در ترتیبات امنیتی منطقه می‌داند؛ توافقی که ضمن ترکیب ظرفیت‌های نظامی، هسته‌ای و مالی سه کشور، بازتاب‌دهنده کاهش اعتماد ریاض به اتکای انحصاری بر تضمین‌های امنیتی آمریکا است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
توافق دفاعی مشترک مکه را می‌توان گامی مهم در شکل‌گیری معماری امنیتی جدید در جهان اسلام دانست. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در ۷ آگوست ۲۰۲۶ در مکه این توافق را امضا کردند. بر اساس بند اصلی، حمله مسلحانه به هر یک از سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. مقاله تأکید می‌کند که این نخستین پیمان رسمی دفاع جمعی میان ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد از زمان پیمان بغداد است؛ با این تفاوت که این‌بار یک قدرت منطقه‌ای، نه حامی خارجی، ابتکار عمل را در دست دارد.
این توافق را می‌توان با پیمان بغداد در سال ۱۹۵۵ مقایسه کرد؛ ائتلافی که انگلیس و آمریکا برای مهار نفوذ شوروی در غرب آسیا ایجاد کردند و ترکیه، عراق، ایران و پاکستان را در بر می‌گرفت. آن پیمان در پی رشد ملی‌گرایی عربی، کودتای ۱۹۵۸ عراق و ناسازگاری میان اهداف واشنگتن و لندن با منافع منطقه‌ای فروپاشید. تفاوت مهم توافق مکه آن است که سه نیروی نظامی بزرگ جهان اسلام را زیر یک فرمول دفاعی واحد گرد می‌آورد و عربستان در مرکز آن قرار دارد.
هر سه کشور ظرفیت‌هایی مکمل ارائه می‌کنند. ترکیه دارای دومین ارتش دائمی بزرگ ناتو و صنایع دفاعی قدرتمندی، از جمله پهپادهای بیرق‌دار و سامانه‌های دریایی، است که در لیبی، سوریه و اوکراین آزموده شده‌اند. پاکستان تنها زرادخانه هسته‌ای جهان اسلام را در اختیار دارد که حدود ۱۷۰ کلاهک برآورد شده و علاوه بر ارتشی باتجربه، از دستگاه اطلاعاتی برخوردار است که در جنوب و مرکز آسیا نفوذ دارد. عربستان نیز منابع مالی، جایگاه خادمی مکه و مدینه و توان گردهم‌آوردن دو شریک دیگر را فراهم می‌کند.
ریاض و آنکارا بر دفاعی بودن توافق، امکان پیوستن اعضای جدید و حفظ تعهدات ناتو و توافق‌های دوجانبه تأکید کرده‌اند. با این حال، این نشانه‌ای از حساسیت راهبردی توافق است. معنای اصلی آن لزوماً هدف‌گیری ایران یا اسرائیل نیست، بلکه نشان‌دهنده کاهش تمایل ریاض به اتکا به یک چتر امنیتی آمریکایی است که در تجربه اخیر خلیج فارس کندتر و نامطمئن‌تر از انتظار ظاهر شده است.
واکنش غیررسمی تهران نیز بر محدودیت‌های این توافق تأکید دارد. یک نماینده کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران گفت توافق با ترکیه و پاکستان امنیتی را که وابستگی به واشنگتن فراهم نکرده، تضمین نخواهد کرد. راهبرد هسته‌ای پاکستان همچنان عمدتاً متوجه هند است و چتر هسته‌ای برای خلیج فارس ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین اثر بازدارندگی توافق در برابر ایران بیشتر روانی است تا فنی.
در مورد اسرائیل نیز، بحث فرسایش شدید روابط آن با ترکیه بر سر غزه، سوریه و اختلافات منطقه‌ای است. واکنش کم‌رنگ واشنگتن نیز معنادار است: توافق می‌تواند هم نتیجه کاهش اعتماد به تضمین امنیتی آمریکا باشد و هم با هدف واشنگتن برای تقسیم بار امنیتی و واگذاری بخشی از مسئولیت بازدارندگی به قدرت‌های محلی سازگار شود. آینده توافق به این بستگی دارد که آیا ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد پس از پایان جنگ نیز منافع مشترکی خواهند داشت یا سرنوشت پیمان بغداد تکرار خواهد شد./منبع